Boekwinkels bloeien in VS

Lang verhaal over Barnes & Noble bevat een intrigerende alinea over de onafhankelijke boekwinkels in de VS: ‘De American Booksellers Association telde 2.470 onafhankelijke winkels in 2018, vergeleken met 1.651 in 2009, en hun gezamenlijke omzet dit jaar was 5% hoger dan vorig jaar. Verkoop van gedrukte ‘hardcover’ boeken steeg 11% tussen 2013 en 2017, paperbacks 17%, zegt de Association of American Publishers. (tip M. Hubeler)

Ons is toch de beste

Winsten van Amerikaanse bedrijven zijn de afgelopen 25 jaar iets meer gestegen dan die van Europese. Bij ons hangt de winstmarge al die tijd rond de 20%, in de VS nu 23%. Hoge winsten zouden in theorie concurrenten moeten aantrekken. Maar in de VS heeft ook een grotere machtsconcentratie in bedrijfstakken plaatsgevonden: de vier grootste fabrikanten (‘manufacturing’ ) zijn goed voor 43% van de omzet van de hele bedrijfstak; in consumentengoederen zijn de top-4 goed voor 30%.

Kan het te maken hebben met toezicht? Columnist in Boston Globe postuleert: de SEC, de Fed, de FTC en zeker het Amerikaanse Ministerie van Justitie zijn veel meer verweven met de politiek dan hun Europese tegenhangers en daarom te soft.

Laat robots belasting betalen!

De altijd fijne Tim Harford heeft weer een mooie. ‘Wat moeten we doen als robots onze banen hebben ingepikt?’ Verschillende lezers suggereren: laat de robot een fictieve ‘inkomstenbelasting’ betalen. Als hij vijf banen vervangt van gemiddeld €20.000, zou hij IB moeten betalen over €100.000. Leuk, zegt Harford, maar fout. Neem de spreadsheet (u weet wel, Microsoft Excel. Uitgevonden als VisiCalc door Dan Bricklin, 35 jaar geleden. Sindsdien zijn er 400.000 baantjes verloren gegaan die door accountants werden bezet. Maar er zijn 600.000 accountants bij gekomen die heel andere dingen doen: doordat het softwareprogramma tijdrovende en geestdodende taken overnam, konden accountants veel meer, veel sneller en veel intelligenter opdrachten uitvoeren. Oftewel: ‘robots’ nemen geen banen over, ze nemen taken over. En daarbij komt: ‘Alles wat wij proberen te belasten, is moeilijk te definiëren – misschien wel omdat vaagheid in het voordeel van de belastingbetaler werkt.’ Als er in de toekomst massale technologie-werkloosheid ontstaat moeten we misschien andere dingen belasten dan alleen werk uit inkomen. Genoeg opties; maar ‘robots’ zijn het niet.

Beter voorspellen

Het weerbericht wordt steeds betrouwbaarder; waarom economische modellen niet? We hebben de data, we hebben ervaring met het kneden van die data met algoritmes. Maar we bepalen economisch beleid op basis van modellen die de afgelopen 80 jaar zijn ontwikkeld. Data op individueel niveau zijn beschikbaar, we hoeven niet eens te enqueteren om modellen te maken. Ze hoeven geen voorspellingen te doen; om te beginnen alleen maar ‘wat als …’ vragen te beantwoorden. Het model van de Amerikaanse centrale bank kon in 2006 niet voorspellen wat er zou gebeuren als de huizenprijzen met 20% zouden dalen – hetgeen gebeurde in 2008. Economieprof J. Doyne Farmer in Oxford pleit voor bouw van dergelijke modellen. ‘Veel van de problemen in de wereld zijn veroorzaakt door de economie en de interactie van economie met massapsychologie.’

Hazelnootkoning

Een derde van alle hazelnoten die in de wereld worden geoogst gaat naar Ferrero, de Italiaanse fabrikant van Nutella, Mon Cheri, TicTac en Rocher. Niet beursgenoteerd; zeldzaam interview met Giovanni Ferrero, kleinzoon van de oprichter. Hij wil niet langer organisch groeien, maar andere merken opkopen.

Ironie

De Zwitserse effectenbeurs SIX gaat een blockchain platform bouwen voor het verhandelen van ‘digitale activa,’ zoals bitcoins en ICO coins. De essentie van blockchain is dat transacties mogelijk moeten zijn zonder ‘neutrale derde,’ een toezichthouder of beurs of zo. Die zijn duur, en door alle transacties in een groot aantal ‘gedistribueerde grootboeken’ op te tekenen bereik je dezelfde betrouwbaarheid. Toch voelt SIX zich geroepen om in te springen: ‘De uitdaging is niet zozeer het verhandelen van activa maar het veilige beheer van activa,’ zegt Thomas Zeeb van de beurs. ‘Wil je een model met vele sub-beheerders – met inefficiënte interfaces en de bijbehorende risico’s – of  ga je voor een erkende en gereguleerde infrastructuur-bouwer die alle stappen in de keten afhandelt in één geïntegreerd, veilig model?’ Oftewel: laat dat nou maar ons over, jongens.

Ontwrichting

Seattle geeft $5 miljard subsidie aan Amazon om een nieuw hoofdkantoor in de stad te bouwen. Intussen ontwricht de welvaart van de werknemers de stad. De afgelopen vijf jaar is het aantal mensen dat meer dan $250.000 per jaar verdient met 50% toegenomen; mede daardoor de huizenprijzen met 70%. Na New York, Los Angeles en San Francisco heeft Seattle nu de meeste daklozen van Amerikaanse steden. In San Francisco is het aantal mensen dat meer dan 90 minuten pendelt naar werk (90 heen, 90 terug) tussen 2005 en 2016 ruim verdubbeld. Egoïsme van techbedrijven, of falend overheidsbeleid? Bij zulke snelle groei gebeuren ongelukken.

Gratis geld

Het universeel basisinkomen bestond al in Engeland in 1795, vernoemd naar het dorp waar het idee was geboren, Speenhamland. Het werd in 1833 opgeheven omdat een commissie concludeerde dat gezinnen veel te veel kinderen maakten. Het is merkwaardig dat het concept door de eeuwen heen fans heeft bij zowel links als rechts. ‘Waarom voelen plutocraten zich ertoe aangetrokken? Nou ja, om te beginnen is het een keihard budget: je stelt het bedrag vast, drukt op ‘start,’ en je gaat naar huis. Geen nieuw stelsel, geen nieuwe regels. Het verlicht ook moreel schuldgevoel: omdat iedereen een minimum heeft, hoeven rijken zich minder schuldig te voelen naarmate ze rijker worden. En het past in ook in een meritocratie. Als iedereen bij de start een duwtje in de rug krijgt, kunnen de winnaars van de economische race geloven dat ze het echt aan zichzelf te danken hebben, niet aan geluk, familie of opvoeding.’ Bespreking van een aantal recente boeken, waaronder dat van Rutger Bregman, ‘Utopia for Realists’ (2016). Hij ontdekte dat Speenhamland niet mislukte door misbruik; kinderen waren gewoon economisch handig want ze konden werken en geld verdienen voor het gezin. En kindersterfte nam af in die periode.

Dus – kan het werken? UBI biedt geen oplossing voor ‘structurele ongelijkheid,’ die ontstaat doordat aandeelhouders door de geschiedenis heen meer profiteren van arbeid dan de arbeiders zelf. Kan het verlichten? Experimenten bieden hoop, maar geen zekerheid.

Informatief

Nuttige context bij de naderende ‘handelsoorlogen’ die ik tot nu toe niet elders heb gezien komt van Martien van Winden, manager van beleggingsfonds Hoofbosch. ‘Feit is dat de VS momenteel kampioen vrijhandel zijn met een gemiddeld invoertarief van minder dan 5%. Zo geldt bijvoorbeeld in de VS een importheffing van 2,5% op personenauto’s uit de EU. De EU heft op zijn beurt 10% op auto’s uit de VS.’

‘De VS hanteerde in de depressie van de jaren ’30 nog invoertarieven van gemiddeld 60%. In de periode tot de Tweede Wereldoorlog werden de tarieven geleidelijk verlaagd tot 30%. Na de Tweede Wereldoorlog werden de tarieven teruggebracht naar gemiddeld 10%, om o.m. Europa en Japan een economisch zetje in de rug te geven. Ook wilde de VS voorkomen dat Europa in de Russische invloedsfeer zou belanden. In de periode 1970 tot heden zijn ze verder teruggebracht tot gemiddeld 5%.’

‘Export genereert slechts 12% van het Amerikaanse BNP. In China is dat 20% en in Europa maar liefst 47%. De grote Amerikaanse multinationals hebben verder hun productie over de hele wereld verspreid en hebben daarom weinig te lijden onder handelsfricties.’

(tip P. Frentrop)

Wakker worden!

Morgen, 5 juli, stemt het plenaire Europese Parlement over de nieuwe copyright wet. Die gaat het een stuk moeilijker maken om te linken naar artikelen en foto’s. Dit ter bescherming van voornamelijk krantenuitgevers, die vinden dat Google en Facebook mooie sier maken met hun kostbare werk. Maar vrijuit linken is juist de kern van het internet: democratisering van informatie. Denk maar aan De Bicker, of de artikelen die u zelf doorstuurt aan vrienden en bekenden. Of Wikipedia. De Italiaanse Wikipedia heeft sinds gisteren al zijn pagina’s voorzien van een oproep aan lezers om hun Europarlementariër te bellen. De argumenten op een rij:  het is een vorm van censuur, het beschermt grote bedrijven (niet alleen uitgevers maar ook Google omdat nieuwkomers moeite zullen hebben om de software te ontwikkelen), het is contraproductief (Spanje heeft nu geen Google News meer), het verhindert innovatie.