Een ander geluid

Econoom Tyler Cowen maakt de balans op van een jaar Trump. Diens regering stuurt aan op een dieper en openlijker militair verbond met India. Trump heeft zelf heeft veel tijd geïnvesteerd in de relatie met de Japanse premier Abe, de spil in Azië en belangrijk bondgenoot in conflict met Noord-Korea, handelsruzies met China. De coup in Saoedie-Arabië zou waarschijnlijk niet zijn gebeurd zonder groen licht van Trump. In Trump’s belastinghervorming zitten veel heel goede dingen. Qua regelgeving en toezicht is de regering-Trump ‘beter dan ik ooit had gehoopt,’ en Trump’s onverschilligheid over het klimaat wordt geneutraliseerd door snelle verbetering van zonnepanelen en elektrische auto’s. Hoe dan ook, Trump’s CO2-beleid ‘is niet zo heel veel anders dan dat van bijvoorbeeld Angela Merkel.’

Toverstafje

‘Stel je eens voor dat je met één enkele wetswijziging de werkloosheid kan verminderen, de volksgezondheid kan verbeteren door minder stress en minder hoge bloeddruk, productiviteit kunt verhogen, het milieu kunt helpen, mannen meer betrekken bij het gezin, en mensen gelukkiger kunt maken …’ Columnist in The Guardian bepleit de vierdaagse werkweek. (tip: T. de Bruyne)

Wereldhandel en banen

Vertrouwd terrein, maar wel enkele nieuwe inzichten van econoom Bradford DeLong, die o.a. onder president Clinton diende. Veel goedbetaalde banen voor laagopgeleide mensen zijn de afgelopen 40 jaar verdwenen, en dat is voor een deel te verklaren door wereldhandel. Maar het werd een politiek debat, en: ‘In ieder ingewikkeld politiek debat heeft de partij die de schuld aan buitenstaanders kan geven, een voorsprong.’

Twee: zogenaamde ‘blue-collar’ banen vertegenwoordigden bijna de helft van alle (niet-landbouw)werk vlak na de Tweede Wereldoorlog. Nu nog maar 17%. Maar het grootste deel van die daling, van 45% naar 30%, vond plaats vóór 1980 toen wereldhandel nog niet zo’n factor was. En tussen 1980 en 1995 zakte het aandeel naar 23% – nog voordat de grote internationale handelsverdragen waren gesloten. Dus het verband is twijfelachtig.

Dat vermindert niet de pijn die de dislocatie van werk heeft veroorzaakt. Helaas komt DeLong niet verder dan de bekende oplossingen die wij allang ontdekt hebben: steun voor economische zwakke regio’s, subsidie voor herscholing, betere sociale zekerheid, inkomensdistributie. Herverdeling is in de VS nog steeds moeilijk te verkopen.

 

Kan die rente nog omhoog?

Het lijkt alsof we voor de eeuwigheid zitten opgescheept met lage inflatie en lage rente. Maar Harvard-econoom Paul Schmelzing heeft 700 jaar rentestanden bestudeerd en zegt ‘niets nieuws onder de zon.’ Dit is de negende ‘echte rentestand depressie,’  zegt hij op de blog van de Engelse centrale bank. Hij registreerde de echte rente – nominaal minus inflatie – voor de dominante activa in verschillende tijdperken. Rente op leningen in Italiaanse steden in de 14de en 15 eeuw; lange-termijn rente in Spanje, daarna Holland, Engeland en uiteindelijk de VS. Het gemiddelde was 4,78%, de hele lange trend is neerwaarts, de afgelopen 200 jaar gemiddeld 2,6%; en er zijn inzinkingen zoals de kaart laat zien. De huidige periode van lage rente is lang en uitzonderlijk. Hij lijkt nog het meest op de depressie in de laatste 20 jaar van de 19de eeuw. Die eindigde zonder ingrijpen van overheden spontaan, en toen klom de rente snel. Dat gebeurde vaker: zo’n 3 procentpunten in ene periode van 24 maanden is de norm.

Inflatie en banen

Minder werkloosheid betekent meer vraag naar mensen; krapte leidt tot hogere salarissen en dus inflatie. Dat was jarenlang de wijsheid, ook wel ‘Phillips curve’ genoemd. Dat gaat sinds 1995 niet meer op:

Komt het door snelle groei van wereldhandel, waardoor salarissen niet meer stijgen? Komt het door demografie?

 

De Amerikaanse revolutie?

De omstandigheden die zouden kunnen leiden tot een opstand in de VS:

90% van de bevolking had 33% van het privé-vermogen in 1989; dat is gedaald tot 23% in 2016.

De top 1% ging van 30% naar 39%, grotendeels door prijssstijging van aandelen en andere activa. Dat kwam weer door geldcreatie door centrale banken.

De economie groeide minder, banengroei sinds 2007 is lager dan in de twee decennia daarvoor.

Een belastingverlaging voor bedrijven leidt tot hogere dividenden, niet meer investering waar de hele economie baat bij zou hebben; want bedrijven weten nu al niet wat ze met hun winst moeten. De wig wordt dus groter.

Amerikanen kozen Donald Trump – mede – uit frustratie over de tweedeling. De verkiezingen van 2018 en 2020 kunnen meer populisten aan de macht brengen, en de kans op een volksopstand vergroten. Zegt onder andere Andy Xie, voormalig econoom bij Morgan Stanley.

Economie VS floreert

Vertrouwen onder inkopers in de dienstensector (80% van BBP) toonde een onverwachte sprong in september en bereikte het hoogste niveau sinds 2005. De industrie toonde dezelfde maand de grootste groei in 13 jaar. Ondanks orkanen die op grote schaal ontwrichting veroorzaakten. De Amerikaanse economie draait als een tierelier.

Rente blijft laag

Rente is niet laag door QE, maar door demografie. Is immers al 20 jaar dalende. Mensen die verwachten dat ze ouder worden sparen meer, en geven dus minder uit. Dat betekent dat lage inflatie hardnekkig zal zijn, omdat de bevolking in alle rijke landen vergrijst. Die hypotheek blijft dus spotgoedkoop, en centrale banken hebben weinig speelruimte om de economie te sturen met rentebeleid. Dit is structureel, zeggen economen van de centrale bank van San Francisco, een van de twaalf in het systeem van de ‘Federal Reserve.’

Geld op de bank

Liquide middelen van Amerikaanse bedrijven, banken en andere financiële instellingen niet meegeteld. Verdubbeld sinds 2001.

Een grote duit in de zak

Van tijd tot tijd hoor je mensen die vinden dat Google, Facebook, Amazon etc. te veel macht hebben. Net als Standard Oil begin 20ste eeuw, of AT&T eind vorige eeuw zouden ze gedwongen moeten worden op te splitsen. Maar nu voegt zich een zwaargewicht in dit koor: Yoshua Bengio, die samen met o.a. Geoffrey Hinton (werkt nu bij Apple) en Yann LeCun (Facebook) geldt als één van de pioniers in machine learning en kunstmatige intelligentie. Hij zegt: “Concentratie van rijkdom leidt tot concentratie van macht. Dat is één van de redenen waarom monopolie zo gevaarlijk is. Het is gevaarlijk voor democratie.”