Morele psychologie (2)

Dit verdient een extra stukje. Lezer Knud Boucher schreef gisterochtend: ‘Grappig genoeg is die Ultimatum Game mogelijk cultureel afhankelijk.’ Hij verwijst naar een artikel in Pacific Standard uit 2013 dat verslag doet van Amerikaanse socioloog Joe Henrich die in 1995 het Ultimatum Game speelde met Machiguenga in Peru, een relatief geïsoleerde bevolkingsgroep. Die accepteerden veel lagere bedragen dan inwoners van de VS. “Ze vonden het belachelijk dat je gratis geld zou weigeren,” zei Henrich. “Ze begrepen gewoon niet waarom iemand geld zou opgeven om iemand te straffen die nou eenmaal de mazzel had gehad dat hij de andere rol in het spel mocht spelen.” Henrich is sindsdien met collega’s op pad gegaan om te onderzoeken of alle theorieën in de sociale wetenschappen wankel zijn, omdat ze zijn gebaseerd op experimenten op een relatief kleine bevolkingsgroep. Die bovendien niet representatief is voor de hele wereld, integendeel hij is WEIRD: namelijk ‘Western, Educated, Industrialized, Rich, and Democratic.’ In psychologische studies van 2003 tot 2007 bleek 96% van de proefkonijnen Westerlingen (meestal eerstejaars studenten …)

Dus. Conclusies uit psychologische experimenten kunnen best gelden voor mensen in rijke OESO-landen. Maar het is gevaarlijk om conclusies te trekken over de hele mensheid. Zoals ik gisteren deed: “Wij zijn het meest sociale beest op aarde. Samenwerking heeft ons alles gebracht. Maar ook geconditioneerd om ons bewust te zijn van de groep. Daarom hebben we gevoelens als schaamte, plicht, empathie, walging, fairness etc ontwikkeld.” Niet dus! Voorzichtig met dat soort sprongen.

 

Morele psychologie

Een kindercrèche wilde ouders aansporen om hun kinderen op tijd op te halen; dus hief boetes voor te laat komen. Dat had tot gevolg dat ouders hun schouders ophaalden en de boete betaalden als een soort extra tarief. Door het boetestelsel nam het aantal laatkomers toe. Zonder boete was het te laat verschijnen een morele kwestie: het was onbeleefd of respectloos tegenover de verzorgers.

Ander voorbeeld: u krijgt €100, maar alleen als u dat deelt met een ander. U moet samen beslissen wie wat krijgt. Het rationele antwoord: €99 voor u en €1 voor de ander. Immers, €1 is beter dan nul. Maar de meeste ‘derden’ willen €30 of meer. Beide zijn niet te verklaren uit economie, of traditionele psychologie. Er is een andere drijfveer: ‘morele psychologie.’ Wij zijn het meest sociale beest op aarde. Samenwerking heeft ons alles gebracht. Maar ook geconditioneerd om ons bewust te zijn van de groep. Daarom hebben we gevoelens als schaamte, plicht, empathie, walging, fairness etc ontwikkeld. Wij gaan naar de stembus omdat het goed burgerschap is; wij werken hard omdat we respect willen krijgen, niet alleen een bonus. Econoom Ricardo Hausmann bespreekt twee nieuwe boeken die deze oude inzichten vertalen naar praktisch gebruik. Als je een optie omschrijft als ‘goed voor de groep’ waartoe mensen denken te behoren, vergroot je de kans dat ze die kiezen.

AANVULLING 10:14 uur: lezer Knud Boucher schrijft: ‘Grappig genoeg is die Ultimatum Game mogelijk cultureel afhankelijk. Mijn dochter wees me eerder op het volgende artikel.’  In 1995 deed Amerikaan Joe Henrich het Ultimatum Game met Machiguenga in Peru, een relatief geïsoleerde bevolkingsgroep. Die accepteerden veel lagere bedragen. “Ze vonden het belachelijk dat je gratis geld zou weigeren,” zei onderzoeker Henrich. “Ze begrepen gewoon niet waarom iemand geld zou opgeven om iemand te straffen die nou eenmaal de mazzel had gehad dat hij de andere rol in het spel mocht spelen.”

 

 

Gedragswetenschap

Weer een mooi voorbeeld van gedragspsychologie, toegepast in marketing. Het gaat er om hoe je de vraag formuleert. In samenwerking met het Canadese Rode Kruis werden drie testgroepen gemaakt. De eerste kreeg zes hulpdingen om te doneren (dekens, warme maaltijden, etc). De tweede groep kreeg dezelfde items voorgeschoteld met de aansporing om zo veel mogelijk te geven en een badge als beloning voor iedere gift. De derde groep kreeg de zes items gepresenteerd als onderdeel van een ‘Global Survival Kit’ en een beeld waarop stond 100% als de donor alle zes items aanvinkte. De derde groep was vier tot zeven keer vaker bereid om alle zes items te schenken. De keuzes waren uiteindelijk hetzelfde, de ‘framing’ verschilde. Als je objecten als een collectie aanbiedt, is de commerciële conclusie, trappen mensen daar in.

 

Slimmerd slechte leider

Mensen met een IQ boven 120 zijn niet zo goed in management. Boven 128 wordt de correlatie helemaal duidelijk.

Facebook = dopaminedrip

Voor wie het nog niet door had, legt Sean Parker, mede-oprichter van Facebook, het nog één keertje uit: “Het doel is simpel: jouw aandacht zo lang mogelijk vasthouden. Daarom geven we je een beetje dopamine om de zoveel tijd, omdat iemand ergens een ‘like’ heeft gegeven of een commentaar. Daardoor ga jij weer meer content bijdragen, en daardoor krijg je weer meer ‘likes’ en commentaren. (…) we exploiteren een zwakke plek in de menselijke psychologie.”

 

Het nut van dromen?

Hoogst speculatief maar wel leuk: Kunstmatige Intelligentie DeepMind blijkt willekeurige ‘ervaringen’ op te halen uit zijn ‘geheugen’ om het leerproces te verbeteren (hoe dat werkt, staat in het artikel.) Is het mogelijk dat dit de functie is van dromen? Dat we willekeurige ervaringen, vooral ongemakkelijke, aan elkaar plakken om beter te leren ons lichaam te gebruiken of problemen op te lossen? (via The Browser)

Wegdromen mag

Studie ontdekt positieve correlatie tussen afdwalende gedachten en intelligentie en creativiteit. (tip: Cars Lörtzer)

Ikigai

Mobiel in de klas

Leraar experimenteert met Yondr, een hoesje voor de mobiel dat alleen opengaat als je het in aanraking brengt met een speciaal metalen ‘unlock’-punt. Was oorspronkelijk ontwikkeld voor concerten, met als motto ‘Be Here Now.’ Idee: mensen staan hun telefoon niet graag af, houden hem graag in de buurt, en vergeten vaak om hem op ‘stil’ te zetten. Het werkt bij concerten, en volgens deze leraar, ook in de klas. Na een jaar was 40% positief of zelfs aangenaam verrast.

Bloedtransfusie: goed uitkijken?

Studie zegt dat mannen die een bloedtransfusie hebben ontvangen van een vrouw die eerder zwanger is geweest, grotere kans lopen om in de daaropvolgende drie jaar dood te gaan. Ongeacht de directe doodsoorzaak. Vrouwen hebben dit risico niet. Onderzoek onder 31.000 mensen die tussen 2005 en 2015 bloed hebben ontvangen in zes Nederlandse ziekenhuizen. Studie o.l.v. LUMC en Sanquin. De onderzoekers weten nog niet wat deze correlatie veroorzaakt.