Kraaien kunnen plannen

Nieuwe experimenten suggereren dat kraaien nog weer slimmer zijn dan gedacht. Ze kunnen op zich waardeloze objecten – een steen, een plastic dop – bewaren als ze een keer ontdekt hebben dat ze die kunnen inruilen voor iets waardevols. Zo van ‘je weet nooit of die weer van pas kan komen.’ Dit kunnen mensen, en bepaalde apen, maar niet alle, en kinderen pas vanaf hun vierde.

Reageer

100% duurzaam?

Is het mogelijk om een geavanceerde, verwende economie van de fossiele brandstoffen af te krijgen en volledig te laten draaien op vernieuwbare energiebronnen – zon, water en wind? De VS koerste twee jaar op een studie van professor Mark Jacobson, ‘energiesysteem ingenieur’ aan Stanford U.,  die sluitend leek te beargumenteren dat het kan, en zelfs al binnen 30 jaar. Nu is deze week een nieuwe studie verschenen, ondertekend door 21 wetenschappers uit verschillende disciplines, die Jacobson op veel fronten tegenspreekt.

Kernprobleem is bekend: waar haal je energie vandaan als de zon niet schijnt of de wind niet waait? Volgens Jacobson op twee manieren: meer opslag, en meer hydro-energie uit stuwdammen. Maar zijn verwachtingen zijn hoog: de tien lokaties waar nu elektriciteit wordt opgeslagen hebben samen voldoende voor 43 minuten verbruik in de VS. Jacobson voorziet een voorraad voor zeven weken. Die energie die opgeslagen moet worden, moet in de vorm van waterstof zijn. Maar dat is tot nu toe nog nooit op grote schaal gebeurd in de VS.  Hij verwacht dat de hele luchtvloot van de VS binnen 30 jaar op waterstof kan vliegen. Maar tot nu toe is er maar één model, een vierzitter, die dat kan.

Om de elektriciteit gaande te houden zou er volgens Jacobson ook veel meer energie uit stuwdammen moeten komen. Maar om zijn doelstellingen te bereiken moet die capaciteit massaal worden uitgebreid: tot 1.300 gigawatt, het equivalent van 600 Hoover dammen (de grootste in de VS). Daarvoor is de stroomkracht nodig van 100 keer de Mississippi, zegt één van de critici. Zo schieten zij meer gaten in de theorie van Jacobson.

Zij zijn niet tegen agressief investeren in duurzame energiebronnen. Maar zij zijn net als het Klimaatpanel van de VN van mening dat andere bronnen, zoals kernenergie of aardgas, onmisbaar zijn om een transitie zonder ongelukken te laten verlopen. Overhaast sluiten van kernreactoren en niet investeren in CO2-opslag zou de transitie bemoeilijken.

 

 

Reageer

Hoe bevolk je Mars?

Elon Musk heeft een lange en gedetailleerd verhaal gepubliceerd. Belangrijkste dingen ware al opgepikt door Tim Urban (zie eerdere Bicker) maar dit is voor de liefhebbers, van de meester zelf. Kosten moeten met 5 miljoen procent omlaag, van $10 miljoen naar $200.000, de prijs van een huis. Dat lijkt onmogelijk maar: ‘Een Boeing kost $90 miljoen. Maar je kunt voor $43 van Los Angeles naar Vegas. Als je dat vliegtuig maar één keer kon gebruiken zou een kaartje $500.000 kosten.’ Hergebruik van raketten is dus één van de belangrijkste manieren om het financieel haalbaar te maken. Verder: bijtanken in de ruimte; de juiste brandstof; en brandstof-productie op Mars zelf.

Reageer

Ook weinig is niet goed

Nieuwe 30-jarige studie zegt dat zelfs matig alcoholgebruik slecht is voor de hersenen. ‘Matig’ wordt gedefinieerd als 14-21 glazen per week, oftewel 2-3 glazen dag in dag uit, dus dit is duidelijk een Engelse studie. Maar goed. De kans op atrofie in de hippocampus neemt ook toe bij deze matige drinkers, en is drie keer zo groot als bij geheelonthouders. Dat wil zeggen: verminderd geheugen en verminderd ruimtelijk besef. Deze aantasting van het hersenweefsel is ook vaak voorbode van dementie en/of Alzheimer. Studie over 1985-2015, onder 550 mannen en vrouwen met een gemiddelde leeftijd van 43 bij aanvang.  Nog zorgelijker: ‘licht’ drinken, 1-7 glazen per week, waarvan lang werd gedacht dat het wel goed voor een mens zou zijn, is niet aantoonbaar gezonder dan geheel onthouding. (tip: D. Mulder)

Reageer

Oorlog tussen China en VS?

‘Oorlog tussen China en de VS is onvermijdelijk omdat in de geschiedenis een heersende macht oorlog begint met een bedreigende, opkomende macht.’ Dat wordt nogal eens geponeerd door historici die zich beroepen op Thucydides. Die zou gezegd hebben dat de Peloponnesische Oorlog is begonnen omdat Sparta zich bedreigd voelde door de opkomst van Athene. ‘De Fuik van Thucydides’ noemt Harvard-prof Graham Allison dat in zijn nieuwe boek.

Sinoloog Arthur Waldron maakt gehakt van die theorie en de rest van het boek. ‘Laten we beginnen met te constateren dat twee van grootste classici van de afgelopen eeuw (…) lang geleden hebben bewezen dat er helemaal niet zoiets bestaat als ‘de Fuik van Thucydides.” Zo luidt de openingszin. Er waren vele aanleidingen en oorzaken voor de Peloponnesische Oorlog, zoals meestal bij oorlogen. Maar Athene begon uiteindelijk, niet Sparta. (En Athene verloor.) Dus de hele theorie van Thucydides klopt niet, als hij hem zelf ooit al zo bedoeld heeft. De twintigste eeuw bevat voldoende voorbeelden van opkomende en wegkwijnende machten waarbij de theorie van Thucydides niet opging.

Overigens, zegt Waldron: West-Europa beslaat een iets groter grondgebied dan de VS; heeft een BBP van $20 biljoen tegenover $19 biljoen voor de VS; 1,8 miljoen soldaten tegenover 1 miljoen voor de VS; en een hoger gemiddeld opleidingsniveau. Dus de EU, niet China, zou een bedreiging moeten zijn voor de VS.

Maar dan gaat Waldron verder. Prof. Allison noemt de enorme defensie-uitgaven van China, de staalproductie, de steenkoolproductie, de maakindustrie die de hele wereld lijkt te overweldigen, en het landjepik in de South China Sea, de Filippijnen en eldersals aanwijzingen dat China expansief is en dus de VS zorgen zou moeten baren.

Maar hij ziet over het hoofd welke enorme problemen China heeft. China heeft te weinig energiebronnen, dus wil tientallen kernreactoren gaan bouwen. Er is te weinig water voor de bevolking en de primitieve infrastructuur verkwist het. Het land is buitengewoon inefficiënt. Een standaard energie-eenheid produceert in China 33 cent aan ‘product,’ vergeleken met 77 cent in India, $3 in Europa, en $5,55 in Japan. Dit moet beter, terwijl de milieuvervuiling ook moet worden aangepakt. Tegelijk heeft het land een ‘brain drain’ juist nu het talent nodig heeft om deze technische en praktische problemen op te lossen. Chinezen die de kans krijgen, emigreren. (Xi Jinping’s dochter studeert aan Harvard, zijn ex woont in Engeland.) De komende decennia moet China immense problemen oplossen, op een schaal waar geen handleiding voor bestaat. Misschien heeft de VS, de andere partij, er wel zin in – maar China heeft echt geen tijd om ruzie te zoeken. Onvermijdelijk is oorlog in ieder geval niet, zegt Waldron.

 

Reageer

Cijfers lezen

Ingewikkeld artikel, maar de moeite waard. Legt uit hoe je studieresultaten moet lezen om valkuilen te voorkomen. Simpson’s Paradox: zijn de twee groepen die worden vergeleken, wel van dezelfde samenstelling? Is de ‘base rate’ hetzelfde? De Will Rogers Paradox:’  de muzikant zei ooit ‘toen Okies (scheldwoord voor arme migranten uit Oklahoma) naar Californië verhuisden steeg het IQ in beide staten.’ Dit gebeurt soms ook in wetenschappelijke studies. Dan is er Berkson’s paradox, te ingewikkeld om hier uit te leggen, en tot slot de Birthday Paradox, een voorbeeld van de multiple comparisons fallacy …. In een willekeurige groep van 23 mensen is de kans groter dan 50% dat er twee zijn met dezelfde verjaardag:

Reageer

Eerlijk is eerlijk (2)

In reactie op het ‘eerlijk is eerlijk’ artikel stuurde een lezer (wie? Ik ben de mail kwijt!) een filmpje over een experiment dat Frans de Waal deed met Capuchin aapjes. Vier jaar oud alweer, maar hilarisch:
En Jeroen Hendrix schreef: ‘Niet alleen zoogdieren, maar ook raven (alle kraaiachtigen? Alle vogels?) delen dit instinct. Raven onthouden mensen die hen bedriegen: http://nu.nl/wetenschap/4754298/raven-onthouden-mensen-hen-bedriegen.html. PS. Dank voor je geweldige nieuwsbrief elke dag weer.’
Reageer

Eerlijk is eerlijk

Mensen hebben een sterk ontwikkeld rechtvaardigheidsgevoel – als ze het gevoel hebben dat ze minder goed behandeld worden dan een ander, werken ze niet meer mee. In 2008 kwamen onderzoekers tot de conclusie dat honden ook zo’n ‘fair play’ instinct hebben. Hebben ze dat van mensen afgekeken? Nieuwe studie toont dat ook wolven zo reageren. Ondersteuning voor de theorie dat alle zoogdieren dit instinct delen.

Reageer

Broedplaats Boedapest

Van de wetenschappers die mee hielpen aan het ‘Manhattan Project’ (programma van de VS tijdens WOII om een atoombom te ontwikkelen) waren er vier immigranten uit Hongarije, geboren tussen 1890 en 1920, opgegroeid in Boedapest. Wat hadden ze nog meer gemeen? Ze gingen allemaal naar dezelfde middelbare school, het Fasori Gymnasium. De wiskundeleraar daar, een zekere Laszlo Ratz (foto), kreeg wereldfaam door zijn pupillen. Maar ze kregen niet allevier les van hem. En er was een ander gymnasium dat ook allerlei wiskundige wonderkinderen produceerde: het Minta. En drie kilometer verderop in Boedapest was het Berzsenyi, waar o.a. George Soros, Andrew Grove (Intel), BASIC uitvinder John Kemeny en Nobelprijs-winnaar Dennis Gabor in de banken zaten. Zijn die scholen dan superieur? Alle genoemde mensen zijn Ashkenazi Joods, een bevolkingsgroep met het hoogste IQ ter wereld (ook hoger dan van Joden elders uit de wereld.) De niet-Joodse leerlingen wonnen geen of minder prijzen. Waarom is dat? Lijkt er op dat genetische afwijkingen Ashkenazi enerzijds kwetsbaar maken voor zeldzame genetische ziektes, die anderzijds ook het IQ verhogen. Maar waarom dan juist die in Hongarije? En niet in Nederland, of Duitsland? Aan het begin van de 20ste eeuw woonden er disproportioneel veel Joden in Boedapest. Maar – in absolute getallen was de Joodse bevolking in Polen, Rusland, Roemenië en Duitsland in 1933 veel groter. Zo gaat de zoektocht, te lang om hier samen te vatten, maar vol verrassende wendingen in inzichten.

Reageer (2 reacties)

Open boek

Nieuwe, ‘open access’ website voor juridisch-wetenschappelijke artikelen gelanceerd door drie Amerikaanse universiteiten. Genaamd Lawarxiv. Concurrent voor SSRN, dat in 2016 werd gekocht door Elsevier. Kampt al met hetzelfde in de medische-wetenschappelijke wereld.

Reageer