Niet! zonder mast

Vorige week gaf ik de voorspelling van een Apple watcher door, dat de nieuwe iPhone 13 misschien een GPS-achtige zender bevat. Niet dus. Na de onthulling.

Alzheimer

Nieuwe studie over de bron van Alzheimer. De toename van amyloide proteïnen in de hersenen wordt wel gezien als symptoom van Alzheimer. Maar waar komen die amyloiden vandaan? Ze worden gemaakt in de hersenen – maar ook in de lever. Deze studie toont aan hoe de amyloiden van de lever via de bloedbaan naar de hersenen kunnen reizen. En geeft een goede reden om te experimenteren met Probucol, een medicijn dat tot toe werd gebruikt om  cholesterolgehaltes te onderdrukken. Wellicht kan dat spul ook de productie van amyloiden in de lever onderdrukken.

Crypto?

Econoom Tyler Cowen (ja hij weer, sorry, maar hij is echt bijzonder) zegt dat hij van mening is veranderd: hij gelooft dat cryptomunten toch een toekomst hebben. Waarom? ‘Het is mij duidelijk geworden, dit is geen bubbel. Er komt voortdurend talent op af.’

De interviewer vraagt hem: ‘Je gebruikt de samenklontering van talent als een indicator voor de vraag of iets gaat slagen of niet. (…) Kun je daar iets meer over zeggen?’

‘Crypto talent komt van over de hele wereld, dat is fenomenaal. Crypto talent is vaak zo positief en creatief. Ik denk dat Vitalik Buterin (mede-oprichter Ethereum, red.) een van de belangrijkste denkers van dit moment is.’ (…) ‘Als je in een crypto gesprek zit, dan is er een gedrevenheid, een optimisme, een positiviteit die je gewoon nergens anders vindt. En ze focusen op dingen bouwen, dingen doen – de hele tijd.’ (…) ‘We zijn er niet klaar voor. We zullen er een zootje van maken, net zoals met zo veel andere doorbraken in de wereldgeschiedenis, maar ik denk dat het gaat gebeuren en waarschijnlijk moet gebeuren.’

Okay. Tot zover Tyler Cowen. Dan, in de eerste reactie onder het verslag, een lange en oh zo grondige repliek. (Dit is wat internet zo veel beter maakt dan ‘de kranten’ van vroeger – onmiddellijke uitdaging door terzake deskundige mensen)

‘De karakteristieken van ‘geld’: het is een belofte van een kredietwaardig iemand, meestal een overheid of een centrale bank, dat ze je in de toekomst iets van waarde zullen geven. Bitcoin heeft geen vastgestelde toekomstige waarde. Als niemand die bitcoin wil kopen is de waarde nul. (…) Als je een bitcoin koopt gaat niets van jouw geld in de bitcoin zelf, het gaat in de zakken van de verkoper. (…) Een bitcoin is niet een belofte, maar een activum, en moet daarom vergeleken worden met andere activa die als geld gebruikt zijn (behouden voor toekomstige waarde in plaats van voor hun bruikbaarheid) zoals goud, zilver, chocola, sigaretten, of tulpen.’

Gevoeligheid

Homo universalis Tyler Cowen (econoom, maar nog veel meer) kijkt in zijn ziel en doet lucide verslag.  Hij begint met dit citaat: ‘Dus het wordt tijd om wat minder schroomvallig te worden, en schadelijk gedrag ook zo bij de naam te noemen. Daarmee geef je misschien sommige mensen het gevoel dat je op ze neerkijkt. Maar weet je, jouw gevoelens geven je nog niet het recht om de levens van andere mensen te verpesten.’

Dit was, tot verrassing van Cowen, niet een rechtse commentator maar de knuffeleconoom van links, Paul Krugman. Hij had het over antivaxxers en mensen die geen masker willen dragen.

‘Voor de duidelijkheid, ik ben het eens met Krugman. Maar ik vraag me af wat het regelboek nu zegt. Wanneer mogen ‘verantwoordelijke’ mensen lucht geven aan hun stille woede, over welke onderwerpen, en onder welke voorwaarden?’

Mag je ook boos zijn op daklozen? Die schuiven ook verantwoordelijkheid van zich af. Maar ja, mag je dat zeggen? Mag je alcoholisten de schuld geven van maatschappelijk schadelijk gedrag? (het slechte voorbeeld, hogere ziektekosten.) Vroeger mocht je niet boos worden op AIDS-patienten. Vroeger was zelfmoord ook onbetamelijk – nu wekt het eerder medelijden.

Wordt kritiseren nu meer getolereerd in linkse kringen? Is het niet langer alleen de hobby van oude conservatieven? Waar ligt de grens? Of wordt beschimpen steeds meer een gepolitiseerde activiteit – dus linkse mensen mogen alleen openlijk kritiek hebben op gedrag dat ‘rechts’ is, en vice versa? Cowen geeft geen antwoorden, maar blijft met veel vragen zitten ….

Dik

Waarom worden sommige mensen dik en andere niet? De consensus: te veel calorieën. Wie meer calorieën inneemt dan hij of zij verbrandt, wordt dikker. Groep geleerden vraagt nu opnieuw aandacht voor een andere benadering. In 1954 al zei een Amerikaanse nutritionist: ‘Overgewicht wijten aan ‘te veel eten’ is ongeveer zo zinnig als alcoholisme toeschrijven aan ‘te veel drinken.’ Anders gezegd: deze benadering adresseert niet de vraag: waarom?

‘Obesitas is niet een onbalans in de energievoorziening; maar een hormonale en constitutionele onbalans; een verkeerde regulering van de stofwisseling en de opslag van vet, van het opsplitsen van brandstoffen. Dit zijn hormonale reacties op de signalen die insuline geeft, en insuline reageert primair (hoewel niet exclusief) op de koolhydraten in het dieet. Daarom heet deze benadering ‘het koolhydraat-insuline model,’ aldus dit artikel.

‘De consequenties zijn simpel en verstrekkend. Mensen worden dik omdat (…) de koolhydraten in hun dieet – zowel de kwantiteit als de kwaliteit – een hormonale omgeving creëeren waarin vet zich ophoopt.’

We weten dat insuline bloedsuiker reguleert (als de productie van insuline afneemt, of de kwaliteit vermindert, veroorzaakt dat diabetes). Maar insuline doet dat deels door de opname van vet door vetcellen te stimuleren, en het vasthouden ervan. Vetcellen reageren extreem gevoelig op insuline.

Je kunt afslanken door niet minder calorieën te eten, maar door de omloop van insuline te verminderen. En dat doe je het meest effectief door koolhydraten – suiker, aardappels, graan, etc – te vervangen door vet. Dit dieet is het meest bekend geworden door Robert Atkins maar de hypothese bestaat al 200 jaar.

Het punt van deze hernieuwde campagne? ‘Onderzoek naar obesitas en diabetes-2 schiet niet op, want wordt gehinderd door de focus op calorieën.’

Dronekiek

‘Slapende ijsbeer’ is één van de finalisten in het Drone Photo Festival.

Perpetuum mobile?

De wapenindustrie in de VS is de grootste ter wereld. ‘Het militair-industrieel complex’ zoals Eisenhower dat noemde. Nu de VS zich niet alleen uit Irak maar ook Afghanistan heeft teruggetrokken, zou dat wat minder kunnen. Deze studie waarschuwt dat er veel geld gaat naar deze bedrijfstak, die desondanks lobbiet voor meer, meer, meer. Er zijn altijd nieuwe bedreigingen, zoals China, of Iran, of Rusland. En zou een korting op de begroting van het Pentagon niet ook economische krimp kunnen veroorzaken, als deze bedrijfstak zo groot is? Dat is een argument waar politici gevoelig voor zijn. (tip B. Suringar)

Dat valt wel mee, lijkt het. De helft van de Pentagon-begroting gaat naar leveranciers (vliegtuigen, schepen, munitie, kleding etc). Die begroting was in 2019 ongeveer 3,7% van het BBP. Dus ruwweg 1,8% voor het militair-industrieel complex. Een korting zou geen economische aardverschuiving zijn.

PS: er zijn landen die meer uitgeven aan hun bewapening:

Werk

Rare tijden. In het tweede kwartaal waren er in Nederland voor het eerst sinds het CBS dit meet, meer vacatures dan werklozen. Hetzelfde in de VS; anecdotes in de pers over bedrijven die iedereen ongezien aannemen: ‘Sollicitatie niet nodig.’ Is dit goed nieuws, of zorgelijk? Er is een theorie dat mensen sinds het gedwongen thuisblijven door corona, zich zijn gaan afvragen of de baan – met de monotonie, en de verloren tijd door files – wel het geld waard is. ‘Bedrijven noemen dit een tekort aan arbeidskrachten. Arbeidskrachten zouden dit een ontkiemen van vakbondsmacht kunnen noemen,’ schrijft Joel Suarez, een prof aan CUNY. Hij schreef een essay over de arbeidsmarkt ‘van onderaf,’ zoals hij het zelf noemt. Hij betreurt het verdwijnen van ‘echte banen’ van mensen die dingen maken. De nieuwe banen in software, coding, ontwerp en dergelijke bieden niet de verbondenheid die ‘ouderwetse’ banen boden. Bazen in Silicon Valley zijn al net zo vrekkig en harteloos als de fabriekseigenaren in de 19de eeuw. Ouderwetse banen in de nieuwe economie – schoonmaak, bouw, chaufferen – zijn vaak laagbetaald en bieden weinig uitzicht. Suarez noteert trieste verhalen van mensen die aan twee banen niet voldoende hebben, die hun huis moeten verkopen en hun pensioen opeten.

Al lezende bekroop mij twijfel. Maar veel van die nieuwe banen zijn toch veel leuker? Software schrijven, coderen, marketing vergen creativiteit. Je kunt je er in vinden. Je kunt je er in kwijt. Banen ‘achter de computer’ zijn minder gevaarlijk, verdienen vaak beter, en geven flexibiliteit – als de baas ruimte biedt om ook thuis te werken. Natuurlijk, verliezers zijn er altijd, maar is het echt erger dan ‘vroeger?’

En dan struikel ik opeens over de column Bartleby in The Economist, deze week. ‘Waarom mensen altijd zo somber zijn over werk.’  Openingszin: ‘Zeggen dat de moderne economie geen ‘goede banen’ meer biedt is net zo oncontroversieel als zeggen dat Messi goed kan voetballen.’ Hoe komt dat? Kort samengevat: de klacht was er al in de 19de eeuw; mensen houden niet van de onrust die nu eenmaal onvermijdelijk is bij een markteconomie; en het belangrijkste: mensen hebben moeite om de voor- en de nadelen af te wegen. Minder vakbondsmacht betekent misschien minder hoge lonen; maar wel meer kansen voor jongeren, immigranten en vrouwen. Van zittend werken word je misschien dik; maar het is een stuk minder gevaarlijk dan in een mijn werken. Mensen werken korter, krijgen meer loon en lopen minder risico dan ooit tevoren. En volgens opiniepeiler Gallup waren mensen in de jaren ’60 en ’70 niet gelukkiger in hun werk dan nu; de jaren ’90 bieden hetzelfde beeld. Vorig jaar zei 56% van Amerikaanse werknemers dat ze ‘compleet’ tevreden waren met hun baan, het hoogste percentage ooit.

Groeiers

Opvallend: dit zijn helemaal geen snelle groeiers. Maar dat wisten we wel, de meeste landen in Europa hebben een krimpende of stabiele bevolking dus er is weinig voor nodig om de titel ‘snel’ te ontvangen. Utrecht de enige Nederlandse stad, met 1,1% op plaats 14. Numero uno is in Rusland, Balashikha met 2,01%. Maar de wereldwijde trend van samenklontering in steden vindt ook hier plaats: nu woont driekwart van Europeanen in steden, in 2050 naar verwachting 84%.

Het einde van de staat

Weer een geweldig essay van Tomas Pueyo. ‘Internet en blockchain zullen landen doen verdwijnen.’ Het einde van de natie-staat, de bron van zo veel ellende. Hoezo? Dit is de redenering: er was verzet tegen de Katholieke Kerk, 700 jaar oppermachtig in Europa, vóór Martin Luther. Maar niemand kon zijn protest laten horen buiten zijn dorp. Luther had de drukpers.

In de 18de eeuw en de 19de eeuw waren er ook volksmenners, maar die konden niet miljoenen bereiken.

In de 20ste eeuw: Hitler, Mussolini, Stalin en Mao hadden de radio. Latere potentaten hadden televisie. Media zorgen voor machtsverschuivingen. Maar ‘media,’ zoals we ze noemen, zijn unilateraal, eenrichtingsverkeer.

Internet geeft iedere burger de kans om terug te praten. Internet maakt ook kennis voor iedereen beschikbaar, zodat iedereen die kennis kan ‘bevruchten:’ aanvullen en  verbeteren. Internet ‘decentraliseert’ kennis. De Kerk had een monopolie op God; Luther zei ‘iedereen heeft zijn eigen verbintenis met God.’ De Kerk hief belastingen, en de kerkdienaars van hoog tot laag werden corrupt. De natiestaat heft belastingen – en zo’n monopolie op geldinning leidt in ieder geval tot inefficiëntie, en ja, vaak corruptie.

Blockchain, een product van internet, kan helpen om de heersende macht van onze tijd omver te werpen, net zoals Luther dat deed met de Kerk. Luther presenteerde zijn 95 stellingen als uitnodiging tot debat. Vergelijk forums op internet. Pueyo vraagt: wat zijn de 95 stellingen voor onze tijd?