Werk

Rare tijden. In het tweede kwartaal waren er in Nederland voor het eerst sinds het CBS dit meet, meer vacatures dan werklozen. Hetzelfde in de VS; anecdotes in de pers over bedrijven die iedereen ongezien aannemen: ‘Sollicitatie niet nodig.’ Is dit goed nieuws, of zorgelijk? Er is een theorie dat mensen sinds het gedwongen thuisblijven door corona, zich zijn gaan afvragen of de baan – met de monotonie, en de verloren tijd door files – wel het geld waard is. ‘Bedrijven noemen dit een tekort aan arbeidskrachten. Arbeidskrachten zouden dit een ontkiemen van vakbondsmacht kunnen noemen,’ schrijft Joel Suarez, een prof aan CUNY. Hij schreef een essay over de arbeidsmarkt ‘van onderaf,’ zoals hij het zelf noemt. Hij betreurt het verdwijnen van ‘echte banen’ van mensen die dingen maken. De nieuwe banen in software, coding, ontwerp en dergelijke bieden niet de verbondenheid die ‘ouderwetse’ banen boden. Bazen in Silicon Valley zijn al net zo vrekkig en harteloos als de fabriekseigenaren in de 19de eeuw. Ouderwetse banen in de nieuwe economie – schoonmaak, bouw, chaufferen – zijn vaak laagbetaald en bieden weinig uitzicht. Suarez noteert trieste verhalen van mensen die aan twee banen niet voldoende hebben, die hun huis moeten verkopen en hun pensioen opeten.

Al lezende bekroop mij twijfel. Maar veel van die nieuwe banen zijn toch veel leuker? Software schrijven, coderen, marketing vergen creativiteit. Je kunt je er in vinden. Je kunt je er in kwijt. Banen ‘achter de computer’ zijn minder gevaarlijk, verdienen vaak beter, en geven flexibiliteit – als de baas ruimte biedt om ook thuis te werken. Natuurlijk, verliezers zijn er altijd, maar is het echt erger dan ‘vroeger?’

En dan struikel ik opeens over de column Bartleby in The Economist, deze week. ‘Waarom mensen altijd zo somber zijn over werk.’  Openingszin: ‘Zeggen dat de moderne economie geen ‘goede banen’ meer biedt is net zo oncontroversieel als zeggen dat Messi goed kan voetballen.’ Hoe komt dat? Kort samengevat: de klacht was er al in de 19de eeuw; mensen houden niet van de onrust die nu eenmaal onvermijdelijk is bij een markteconomie; en het belangrijkste: mensen hebben moeite om de voor- en de nadelen af te wegen. Minder vakbondsmacht betekent misschien minder hoge lonen; maar wel meer kansen voor jongeren, immigranten en vrouwen. Van zittend werken word je misschien dik; maar het is een stuk minder gevaarlijk dan in een mijn werken. Mensen werken korter, krijgen meer loon en lopen minder risico dan ooit tevoren. En volgens opiniepeiler Gallup waren mensen in de jaren ’60 en ’70 niet gelukkiger in hun werk dan nu; de jaren ’90 bieden hetzelfde beeld. Vorig jaar zei 56% van Amerikaanse werknemers dat ze ‘compleet’ tevreden waren met hun baan, het hoogste percentage ooit.

Conservatief af

Opvallend elegant kort essay getiteld ‘Waarom ik niet langer een conservatief ben.’

‘Vroeger voelde ik mij aangetrokken tot conservatisme omdat het uitging van wat is.  Ik vond progressieven maar verdacht, met hun voorliefde voor ideeën boven werkelijkheid. (…) ik vond ze ook arrogant omdat ze dingen wilden verbeteren en dachten dat ze dat konden.’

(…) ‘Maar als we ja tegen het leven willen zeggen, dan moeten we ook erkennen dat leven voortdurend transformeert. Dat heeft me lang gekost, te leren dat je het leven kunt omarmen zonder het in een museum te zetten. Het leven is geen trui die je in de mottenballen kunt leggen of een komkommer die je op zuur kunt zetten. (…) Het is niet mogelijk om de werkelijkheid precies zo te behouden als hij nu is, want als dat mogelijk was, dan zou het niet langer leven zijn.’

Khashoggi

Nog een verjaardag: een jaar geleden werd dissidente Saoedi-Arabische journalist Jamal Khashoggi vermoord in het Saoedische consulaat in Turkije. Een minutieuze reconstructie van wat er gebeurde, en wat er aan vooraf ging.

Au!

Waarom zijn medicijnen toch zo duur? We moeten de prijs bij wet vaststellen, zeggen politici. Maar waarom laten we niet eens een beetje vrije markt los op die hele sector? Dat is de gedachte van Blink Health, een startup die consumenten een platform wil bieden waar ze prijzen van medicijnen kunnen vergelijken. In de apotheek heb je geen idee of een pilletje €2,75 of €27,50 moet kosten. De echte boeven zijn niet Big Pharma, maar Big Pharmacies ….

Langer leven

Wij proberen het leven te verlengen door gezond te eten en te leven. Maar wat heb je er aan om aan het einde nog wat jaartjes vast te plakken? Tijd is betrekkelijk. Soms vliegt hij voorbij, soms kruipt hij. Wie zijn leven wil verlengen doet er beter aan om de tijd te intensiveren, zegt filosoof en geluksprofessor Alain de Botton. Hoe doe je dat? Lees dit verhaal. Hint: het gaat om beter kijken. Waarnemen. Beleven.  (luister vooral ook naar de geweldige presentatie die hij vorig jaar september in Amsterdam gaf).

Steun voor Generatie Y

Zeer energieke, geestige verdediging van ‘millennials’ oftewel Generatie Y, de twintigers en dertigers. Titel: ‘Yes, I’m defending the Millennials, goddammit.’ Dan weet u het wel. Zijn ze lui? Verwend? Tegen kapitalisme? Onzin, zegt deze man. En hij heeft recht van spreken: hij heeft sinds 1999 les aan ze gegeven. Een voorbeeld: de gemiddelde leeftijd in een honkbalstadion is 55. Nu willen de stadions gratis wi-fi installeren zodat de Millennial ‘met zijn korte aandachtsspanne’ ook komt. “Nou, ze gaan ook niet naar McDonald’s, en ik weet zeker dat er niemand zo snel een burger met friet in elkaar dendert als McDonald’s. (…) misschien komen Millennials niet omdat het allebei waardeloze producten zijn. Zou dat kunnen?”

Zeven uur slaap

Volwassenen die minder dan 7 uur per nacht slapen hebben verhoogde kans op obesitas, diabetes, hoge bloeddruk, hartziekte en/of hersenbloeding. Te weinig slaap belemmert ook een goed functionerend lichaam en draagt dus bij aan slecht concentreren, vergeetachtigheid, minder weerstand, en ongelukken. Conclusies van een metastudie van 5.000 artikelen door de American Academy of Sleep Medicine en de Sleep Research Society.

Broedplaats Boedapest

Van de wetenschappers die mee hielpen aan het ‘Manhattan Project’ (programma van de VS tijdens WOII om een atoombom te ontwikkelen) waren er vier immigranten uit Hongarije, geboren tussen 1890 en 1920, opgegroeid in Boedapest. Wat hadden ze nog meer gemeen? Ze gingen allemaal naar dezelfde middelbare school, het Fasori Gymnasium. De wiskundeleraar daar, een zekere Laszlo Ratz (foto), kreeg wereldfaam door zijn pupillen. Maar ze kregen niet allevier les van hem. En er was een ander gymnasium dat ook allerlei wiskundige wonderkinderen produceerde: het Minta. En drie kilometer verderop in Boedapest was het Berzsenyi, waar o.a. George Soros, Andrew Grove (Intel), BASIC uitvinder John Kemeny en Nobelprijs-winnaar Dennis Gabor in de banken zaten. Zijn die scholen dan superieur? Alle genoemde mensen zijn Ashkenazi Joods, een bevolkingsgroep met het hoogste IQ ter wereld (ook hoger dan van Joden elders uit de wereld.) De niet-Joodse leerlingen wonnen geen of minder prijzen. Waarom is dat? Lijkt er op dat genetische afwijkingen Ashkenazi enerzijds kwetsbaar maken voor zeldzame genetische ziektes, die anderzijds ook het IQ verhogen. Maar waarom dan juist die in Hongarije? En niet in Nederland, of Duitsland? Aan het begin van de 20ste eeuw woonden er disproportioneel veel Joden in Boedapest. Maar – in absolute getallen was de Joodse bevolking in Polen, Rusland, Roemenië en Duitsland in 1933 veel groter. Zo gaat de zoektocht, te lang om hier samen te vatten, maar vol verrassende wendingen in inzichten.

Is er vooruitgang?

Stelling: ‘De beste jaren voor de mensheid moeten nog komen.’ Debat tussen vier zwaargewichten. Zit helaas achter een betaalmuur, maar dat is wellicht geen bezwaar. Een samenvatting staat hier. (Is al van 2015, zag hem nu pas via 3quarksdaily.)

De boekenlijst van HBS

Elf boeken die op de verplichte leeslijst van Harvard Business Sschool staat. Onder andere: True North (leiderschap), boeken over Starbucks, Whirlpool, de Amerikaanse belastingdienst, ‘data science for business’, venture capital. Opvallend saaie lijst.