Wit-Russen

De eerste zin van ons volkslied is ‘Wij, Wit-Russen, zijn een vredelievend volk,’ schrijft deze Wit-Russische journalist. En de meeste buitenlanders snappen niet wat er hier aan de gang is. Enkele citaten:

‘We hebben wel in veel opzichten dezelfde ervaringen als onze buren (Oekraïne, Polen, Balten) maar wij hebben die ervaring anders verwerkt. Wij hebben een lange traditie van burgerlijke samenwerking en vreedzaam debat, en dat tegen een achtergrond van adembenemend machtsvertoon van de staat. Bijna een derde van de Wit-Russen stierf tijdens WO2, door Russen of Nazi’s. Sovjet-leider Josef Stalin amputeerde de intellectuele elite uit door honderden te laten vermoorden.’

‘Toen Oekraïners op sociale media probeerden onze protesten te vergelijken met die van hun, reageerden veel Wit-Russen boos: zelfs de ‘Waardige Revolutie’ van 2014 was voor ons al te gewelddadig. Wit-Russen willen niet vergeleken worden met Oekraïne, en daar zijn redenen voor. De TV-zenders die door het Kremlin worden gesponsord – en veel worden bekeken in Wit-Rusland – omschrijven Oekraïense opstandelingen als ‘Nazi’s’ die huizen in brand zetten.’

‘Wit-Russen hebben genoeg gezien om te weten dat een snelle verandering niet noodzakelijk een verbetering betekent. In Oekraïne, Moldova, Georgië en Armenië is de weg naar democratie bezaaid met obstakels. Corruptie, economische verarming, zelfs militair conflict. Wit-Russen die nochtans kwamen protesteren zeiden dat ze meer vrijheid van meningsuiting wilden, en een overheid die zijn eigen grondwet respecteert. Bijna niemand zei dat hij mee protesteerde om loonsverhoging te krijgen, of omdat hij het regime haatte. Deze terughoudendheid zou kunnen betekenen dat de demonstranten willen dat deze regering vreedzaam vertrekt.’

Echt nieuw

In de 17de en 18de eeuw werd het feodale monopolie op handel langzaam ontmanteld. Land, arbeid en geld werden verhandelbare goederen. Maar zonder teugels leidde dit kapitalisme tot excessen – milieuvervuiling, gezondheidsproblemen, economische depressies, faillissementen. Dus volgde regulering.

We zijn nu in een vergelijkbare fase, waarin een nieuwe grondstof is gevonden en op dit moment zonder enige beperking wordt verhandeld: uw persoonlijke gegevens. Dat is de these van ‘Surveillance capitalism’ door Shoshana Zuboff, emeritus prof op Harvard, dat hier wordt besproken.

‘Google is voor surveillance capitalism wat General Motors en Ford waren voor massaproductie,’ schrijft zij.

Eerst ontdekte Google dat de zoekopdrachten van klanten ook gebruikt konden worden om de zoekresultaten te verbeteren. Vervolgens zag Google dat de gegevens gebruikt konden worden om de klanten, de gebruikers, te definiëren. De klanten werden leveranciers – van data. 

Vervolgens gingen Google en concurrenten van het begrijpen van klanten, naar het voorspellen van klantgedrag, en nu doemt aan de horizon het manipuleren van klantgedrag. ‘Surveillance’ is de grondstof van het nieuwe kapitalisme.

Voorbeeld: de Chinese overheid gebruikt een gedrags-score om iemands kredietwaardigheid te beoordelen. Dus burgers worden aangemoedigd om zich aan bepaalde normen te houden. Amerikaanse (Westerse) bedrijven kunnen hun kennis gebruiken om economisch gedrag aan te moedigen. Voorbeeld: verzekeraars die de ziektekostenpremie verlagen voor mensen met gezonde leefgewoonten. Ander voorbeeld: tijdens de verkiezingscampagne van 2016 werden politieke advertenties gestuurd naar Facebookgebruikers met een bepaald profiel. Deze ‘dark posts’ waren onzichtbaar voor de rest van de wereld; en konden door de adverteerder worden verwijderd zodat ze nooit in een publiek archief zouden belanden. ‘Massaal verspreiden van geheime disinformatie is schadelijk voor democratisch debat,’ zegt de recensent. (tip N. Huijzer)

‘Technologie zwaar overschat’

… zegt Martin Wolf, gerespecteerd columnist van de FT. Hier is het artikel in Foreign Affairs dat al regelmatig elders is besproken. Belangrijkste argument: technologie zou produktiviteit moeten vergroten (en dus welvaart), maar dat gebeurt nauwelijks. Groei was 2,3% gemiddeld per jaar in de lange periode 1891-1972, maar sindsdien meestal 1,3% of daaromtrent. De technologie van nu is veel minder invloedrijk dan die van de Industriële Revolutie. Telegraaf, telefoon, de auto, vaccins en de ijskast waren veel invloedrijker dan Facebook of Google. Toch eindigt Wolf merkwaardig: vijf adviezen over hoe om te gaan met een wereld waarin er nog maar heel weinig werk te doen is (dankzij technologie …): basisinkomen, belasting op vermogen, belasting op patenten, kunstmatig werk verdelen.

Wat te doen met Rusland (II)

Herlees George Kennan’s artikel ”X” uit 1947 waarin de basis werd gelegd voor het ‘containment’-beleid, zegt deze auteur. Russen vinden zichzelf superieur, het Westen een bedreiging, en willen een ”sterke leider”. Hoe ga je hiermee om? Net als vroeger: omcirkelen. Een verdeeld Oekraïne vervult dezelfde rol als een verdeeld Duitsland in 1947. Dus: geld sturen naar Oekraïne. Nog wat andere aanbevelingen (maar die doen we al) en last but not least: bied Rusland, dus Poetin, een exit zonder gezichtsverlies. “it is a sine qua non of successful dealing with Russia,” schreef Kennan in 1947, “that the foreign government in question should remain at all times cool and collected and that its demands on Russian policy should be put forward in such a manner as to leave the way open for a compliance not too detrimental to Russian prestige.”