Gevoeligheid

Homo universalis Tyler Cowen (econoom, maar nog veel meer) kijkt in zijn ziel en doet lucide verslag.  Hij begint met dit citaat: ‘Dus het wordt tijd om wat minder schroomvallig te worden, en schadelijk gedrag ook zo bij de naam te noemen. Daarmee geef je misschien sommige mensen het gevoel dat je op ze neerkijkt. Maar weet je, jouw gevoelens geven je nog niet het recht om de levens van andere mensen te verpesten.’

Dit was, tot verrassing van Cowen, niet een rechtse commentator maar de knuffeleconoom van links, Paul Krugman. Hij had het over antivaxxers en mensen die geen masker willen dragen.

‘Voor de duidelijkheid, ik ben het eens met Krugman. Maar ik vraag me af wat het regelboek nu zegt. Wanneer mogen ‘verantwoordelijke’ mensen lucht geven aan hun stille woede, over welke onderwerpen, en onder welke voorwaarden?’

Mag je ook boos zijn op daklozen? Die schuiven ook verantwoordelijkheid van zich af. Maar ja, mag je dat zeggen? Mag je alcoholisten de schuld geven van maatschappelijk schadelijk gedrag? (het slechte voorbeeld, hogere ziektekosten.) Vroeger mocht je niet boos worden op AIDS-patienten. Vroeger was zelfmoord ook onbetamelijk – nu wekt het eerder medelijden.

Wordt kritiseren nu meer getolereerd in linkse kringen? Is het niet langer alleen de hobby van oude conservatieven? Waar ligt de grens? Of wordt beschimpen steeds meer een gepolitiseerde activiteit – dus linkse mensen mogen alleen openlijk kritiek hebben op gedrag dat ‘rechts’ is, en vice versa? Cowen geeft geen antwoorden, maar blijft met veel vragen zitten ….

Prikken werkt

Een goeie grafiek kan zo krachtig zijn. Deze uit de Britse New Statesman, getipt door Alex Tabarrok:

Vaccineren brengt het aantal doden scherp terug. In het VK, dus waarom ook niet elders?

Ademen

Schonere lucht heeft de oogst van mais en soja over een periode van twintig jaar met 20% vergroot. Concludeert een studie van negen landbouwstaten in de VS in de periode 1999-2019, na nieuwe regels van de Clean Air Act van 1990.

Luchtmacht

Drones veranderen oorlogvoering. De oorlog over Nagorno-Karabach in 2020, tussen Armenië en Azerbeidzjan, werd gewonnen door de laatsten dankzij de inzet van kamikaze-achtige zelfsturende vliegtuigjes die tanks, artillerie, raketwerpers en vrachtwapens uitschakelden. Auteur vergelijkt met de slag om Taranto in 1940, toen voor het eerst in de geschiedenis machtige oorlogsschepen werden uitgeschakeld door vliegtuigjes die bommen lieten vallen. En vuurwapens, aan het eind van de Middeleeuwen, die boogschutters werkeloos maakten. Drones die raketten kunnen afvuren worden nu – behalve door de VS – gemaakt door Turkije, Israel en China.

Prik en win!

Plak een staatslot aan iedere vaccinatiekaart. Om twijfelaars en minvermogenden over de streep te trekken. Het werkte in Ohio, dus waarom niet in Ommen? Voor de theoretici: een vaccin betekent korte-termijn nadeel en lange-termijn voordeel. Mensen zijn niet zo van de lange termijn. Dus een beloning aan het begin – een biertje of een capuccino bij de inenting, of een staatslot – trekt mensen over de streep.

Einde discussie

Als er iemand weer eens bezwaar maakt tegen een vaccinatiepaspoort, want discriminatie of zoiets – dan is dit het beste antwoord:  ‘Tijdens de pandemie was het gewoon dat bars, restaurants, kerken, sportclubs, winkels, scholen en universiteiten dicht waren voor iedereen. Internationaal reizen werd streng beperkt. Ik denk dat een verschuiving van ‘gesloten voor iedereen’ naar ‘open voor sommigen’ een verbetering is. Dus een vaccinatiepaspoort is een opheffen van restricties en een toename van vrijheid, op de weg terug naar normaliteit.’ Econoom Alex Tabarrok, tijdens hoorzitting Congres VS.

Economie

Beantwoord een vragenlijst en uw rode stip verhuist steeds dichter naar de econoom die het dichtst bij uw mening zit. Leuk spelletje.

Sja

Gebruikelijke klinische, economische analyse vanuit de VS: waarom het Europese geklungel met vaccins? ‘Eén reden is de absurde focus op het verminderen van “vaccine-twijfel.” Dus riepen we alsmaar dat vaccins “veilig, veilig, veilig” zijn. Wat we hadden moeten zeggen was: “Deze vaccins slagen voor de kosten-baten analyse (met vlag en wimpel) en zijn veel veiliger dan veel andere medicijnen die mensen nemen voor minder ernstige aandoeningen. Ieder medicijn, ieder vaccin heeft neveneffecten. Compromissen zijn er altijd.”

‘We moeten beleid niet laten bepalen door de meest angstige, risico-averse en wetenschappelijke analfabete medeburgers,’ zegt econoom Tyler Cowen. Door het tussentijdse onderzoek van het Astra Zeneca hebben we de twijfel niet weggenomen, maar vergroot. ‘Mensen kunnen denken: als ze zo lang doen over een onderzoek, terwijl er duizenden mensen per dag doodgaan, dan moet het wel een moeilijke beslissing zijn.’

En nog een fijne: ‘Hoe erg is het? Zo erg dat Paul Krugman en ik het eens zijn. Hij citeert me bijna op wat ik noem ‘progressivisme:’ de diepgewortelde angst dat er misschien, ergens, iemand winst maakt.’

De economie van vaccineren

Waarom duurt vaccineren zo lang? ‘Stel u voor dat u een bedrijf hebt dat een bestelling krijgt voor een miljard vaccins, tegen 40 euro voor ieder prikje. Of u die vaccins nu in een maand levert of er een jaar over doet, uw omzet blijft hetzelfde. 40 miljard. Maar produceren in een maand betekent dat u de capaciteit moet vertwaalfvoudigen. Dat is ontzaglijk duur, en er is geen beloning, dus geen prikkel, om erin te investeren. Dit is de belangrijkste economische reden,’ schrijven economen in de WSJ, hier geciteerd.

Maar de economische waarde van de vaccins is een veelvoud. De economen schatten dat het weer aan het werk krijgen van burgers, en het voorkomen van sterfgevallen en ziekenhuiskosten, 5.800 dollar per persoon oplevert. Investeren in capaciteit is dus economisch een inkopper. Helaas is de beloning niet voor private bedrijven, dus die worden daartoe niet geprikkeld.

Overheden zouden kunnen inspringen met subsidies. Hun inwoners plukken immers de vruchten van grotere productiecapaciteit. Intussen draagt het bedrijfsleven incidenteel bij. Bijvoorbeeld: Merck gaat het vaccin van concurrent Johnson& Johnson produceren. Als de bevolking van de VS eenmaal is geprikt, kan die productiecapaciteit voor de rest van de wereld worden ingezet. De fabriek draait toch al. (volledig artikel in WSJ, achter betaalmuur. Hier.)

Voorspellingsmarkt

‘Veel mensen neigen naar ‘bescheiden kennisinzet’ (‘modest epistemology’ is het deftige woord); we zouden veel meer moeten vertrouwen op de conclusies van onze eigen logische beredeneringen, zelfs als die conclusies er op wijzen dat de meerderheid van de mensheid irrationeel is of lui, of gewoon fout zit.’

Fragment uit essay van Vitalik Butalin (27), briljante programmeur, mede-oprichter van cryptomunt Ethereum, over een ander onderwerp dat we in de gaten moeten houden: ‘prediction markets,’ oftewel: kun je de toekomst voorspellen op basis van de collectieve mening van marktdeelnemers? Hij experimenteert met de Amerikaanse verkiezingen en koopt Trump ‘puts’ op een prediction market. Hij wint dus; maar het gekke is dat de prijs van deze ‘put optie’ constant blijft zelfs drie weken na de verkiezingsuitslag, terwijl hij dus allang had moeten stijgen. Hij haalt zijn schouders op en koopt bij.

De voorspellingsmarkt werkte dus niet perfect, concludeert Butalin; waarom? In dit geval: de markt is nog voor weinig mensen begrijpelijk, voor iedere inzet met cryptomunt moet je een veelvoud aan ‘borg’ storten, en … bescheiden kennisinzet. Oftewel: ‘het kan toch niet dat ik de enige ben die dit ziet??”