ChatGPT zuigt duim

‘Waarom liegt ChatGPT de hele tijd?’ is de wat vet aangezette kop boven een stuk van Noah Smith. Hij merkte dat ChatGPT heel zelfverzekerd stellingen poneerde die helemaal niet bleken te kloppen. Zodra het over natuurkunde of economie ging, begon ChatGPT te bluffen …. Smith’s verklaring: LLM’s (Large Language Models) zijn niet ontworpen om feiten te verifiëren, maar om zo ‘menselijk’ mogelijk te kletsen – te ‘chatten.’  (betaalmuur)

‘Groen kost niets – het bespaart’

De overgang naar een CO2-loos energiestelsel, tussen nu en 2050, gaat niet geld kosten. Het gaat ons vele biljoenen (‘trillions’) euro’s besparen vergeleken met de kosten van ons huidige gebruik van fossiele brandstoffen. Dat zegt een nieuwe studie. Dit is natuurlijk wat we allemaal willen horen: we kunnen gewoon doorgaan met ons leven zonder ons zorgen te maken over de planeet want de technologie bestaat om energie schoon op te wekken; en het allermooiste: de investeringen betalen zichzelf terug!

Maar als iets te mooi klinkt om waar te zijn ….?

Deze boude stelling is de conclusie van een rapport, gepubliceerd (13 sept. 2022) in wetenschappelijk tijdschrift Joule. Afkomstig van het ‘Institute for New Economic Thinking,’ dat is verbonden aan de Oxford Martin School van Oxford University. De studie is ook geciteerd door de BBC.

De kern van het betoog is als volgt: technologie die zichzelf bewijst wordt gekocht; omzet leidt tot investeringen; investeringen leiden tot verbetering; verbetering leidt tot meer verkoop; hogere omzet leidt tot goedkopere productie; etc. De leercurve, of ‘Wright’s Law.’ 1/

Dit ‘Institute for New Economic Thinking,’ onder leiding van Amerikaan Doyne Farmer, publiceerde vorig jaar een studie die poneerde: als een technologie eenmaal zo’n groeipad is ingeslagen zal hij dat vasthouden. Dat illustreerden ze met het prijsverloop en de omzet van zonnepanelen, accu’s en windmolens. Ze zeiden erbij dat een vierde, opkomende technologie – energie-opslag door ‘groene’ elektrolyse – hetzelfde patroon volgt. (Bicker-lezers gaat een lampje branden: inderdaad, dit citeerde ik vorige week al.) Olie, gas, steenkool maar ook stuwmeren en kernenergie worden niet goedkoper naarmate ze meer worden verkocht.

De studie van vorige maand zou je kunnen zien als een vervolg op die van vorig jaar: als het klopt dat deze ‘groene’ energiebronnen en energie-opslagmiddelen exponentieel goedkoper worden, dan zou je het proces kunnen versnellen door extra veel van die producten te kopen – en dat zou weer leiden tot nog meer omzet. Net zo lang tot een groen energienetwerk goedkoper is dan een netwerk dat draait op gas, olie of steenkool. Hoe meer je koopt (lees: subsidieert), hoe voordeliger het wordt. Biljoenen? Uitgaande van een 1,4% discontovoet (geadviseerd door het Britse Stern-rapport), zou bij een snelle transitie de ‘Net Present Cost’ 12 biljoen lager uitkomen dan de kosten in een puur fossiel scenario.

Ik kan de kwaliteit van de argumentatie niet beoordelen. Het verslag zegt dat het nieuw inzicht verschaft door probabilistische, niet deterministische modellen te gebruiken. 2/ Je kunt wel bezwaren bedenken: opslagtechnologie is nog niet bruikbaar op industriële schaal; grondstoffen voor accu’s zijn niet onbeperkt beschikbaar; ruimte voor windmolens is niet oneindig. In de commentaren onder dit artikel staan kritische noten van mensen die er duidelijk meer verstand van hebben. De Oxford Martin School is onderdeel van de faculteit Sociale Wetenschappen, en zoals wij allen weten, dat is geen wetenschap. Doyle Farmer is een man met een indrukwekkende baard en een CV op Wikipedia met zinsneden waar geen normaal mens een touw aan kan vastknopen.

Maar – het klinkt intuïtief logisch. Spul wordt goedkoper bij massaproductie. Iedere investeringsbeslissing is een keuze. Geld dat wordt geïnvesteerd in een windmolenpark gaat niet naar een booreiland. Hoe meer je in ‘groen’ investeert, hoe minder overblijft voor fossiel. Deze denkrichting is in ieder geval constructief en lijkt mij nuttig voor beleidsmakers. Als dit onderzoek bestand blijkt tegen ‘peer review,’ wordt hij extra relevant.

Lees vervolg, klik hier ->

Meer…

Energie-optimisme

Ontwikkeling van zonnepanelen leidde tot betere panelen, lagere prijzen; meer omzet leidde tot nog lagere prijzen. De groeicurve van zonnepanelen volgt die van Moore’s Law (over halfgeleiders) en overtreft iedere keer de verwachtingen. Deze grafiek van Auke Hoekstra (TU Eindhoven) ging de wereld over:

Noah Smith ziet nu dat energie uit ‘groene waterstof’ de potentie heeft om ook exponentieel te groeien. Waterstof is niet voor alles geschikt. Niet voor personenauto’s, bijvoorbeeld. De echte belofte ligt in omzetting van waterstof in ‘opslagbare’ energie, zogenaamde P2X (‘Power to X’), door middel van elektrolyse.

Nu zijn er talloze energiebronnen en opslagmogelijkheden die de potentie hebben om te kunnen helpen de overgang naar 100% duurzame energie te maken. Waarom dan zo veel hoop gevestigd op deze? Omdat dit een technologie is die, net als zonne-energie en batterij-opslag, een exponentiële leercurve kan doormaken. Dit is de conclusie van een groep onderzoekers aan Oxford, die heeft onderzocht hoe het kan dat sommige technologieën wel (zon, accu) zo’n leercurve hebben doorgemaakt, en andere niet (olie, kernenergie). Dat staat hier: in tekst, en in de onderliggende podcast in audio. 

Als dit inderdaad lukt, kan waterstof-opslag door middel van elektrolyse de aanvulling zijn voor zon en wind: de overtollige energie kan voor langere tijd worden opgeslagen.

Buterin

Interview met Vitalik Butarin, mede-oprichter van het blockchain platform Ethereum, algemeen bewonderd als genie, kind van Russische ouders die emigreerden naar Canada toen hij zes was. Ethereum gaat binnenkort over naar een nieuwe manier van valideren van transacties: van ‘proof-of-work’ naar ‘proof-of-stake.’ Dat is veiliger en vergt minder energie. Hij legt het goed uit. En is ook nuchter over de zwakheden van Bitcoin en andere crypto-munten.  ‘Wat als alle bitcoins samen vijf biljoen dollar waard zijn, en het kost maar vijf miljard om het systeem te kraken?’

Massagraf handleiding

(UPDATE onderaan 08:00 op 5 april) De Russische overheid heeft op 1 februari 2022 een handleiding gepubliceerd voor het leger. Daarin staat hoe je een massagraf moet maken voor 1.000 lijken. Compleet met plaatjes:

Ik heb een zin onder de Google Translate gelegd:

Dit bericht werd op Twitter gedeeld door Sergej Sumlenny, Russisch van geboorte, journalist voor o.a. ARD in Moskou, voormalig hoofd van de Heinrich Böll Stichting, filiaal Kiev, tot voor kort lid van de Grünen. Misschien is het normaal voor legers om voorbereid te zijn op het begraven van duizenden gesneuvelde soldaten. Ik heb het ons Ministerie van Defensie gevraagd maar nog geen antwoord.

Sumlenny poneert de volgende theorie: de Russen waren van plan om na de inname van Kiev de samenleving te ‘onthoofden’ door executie van politici, ondernemers, leiders van belangenorganisaties, geestelijken, schrijvers. Waarom heb je anders massagraven nodig, en 45.000 ‘body bags,’ en mobiele crematoria? Als je denkt dat je een land in een dag of drie, vier onder de duim hebt?  Dan heb je toch al de orde hersteld. (Dat aantal lijkzakken is overigens afkomstig van de Oekraïense legerleiding, en niet elders gecheckt; dus voorzichtig daarmee.)

Hij wijst ook op een artikel in RIA Novosty, een Russische staatskrant/nieuwssite, op 26 februari (twee dagen na het begin van de invasie) waarin de overwinning werd gevierd als ‘de oplossing voor de Oekraïense kwestie.’  Dat artikel was waarschijnlijk per ongeluk op het net gekomen. Sumlenny vertaalt stukken in het Engels (zie twitterdraad):

it calls almost every Ukrainian a Nazi who deserves death. “Nazis who took weapons, must be killed in numbers as much as possible… Not just the elites, the most of the people are guilty, they are passive Nazis, Nazi enablers. They supported these elites and must be punished”

Ukraine is the enemy: “The history has proven: Ukraine may not exist as a national state. Any attempt to create it leads to Nazism. Ukrainism is an artificial anti-Russian construct… De-banderisation is not enough… Denazification of Ukraine must be De-Europeanization of it”.

Hele artikel hier.

Voetnoot: een lezer wees mij er op dat de WHO ook dergelijke handleidingen heeft. Hier en hier.  Maar die zijn veel uitgebreider en besteden veel tijd en aandacht aan identificatie, verwittigen van familie, etc.

Au

Als Rusland 10 dollar extra winst maakt op elk vat olie dat ze verkoopt, stroomt er 36 miljard dollar per jaar extra in de handelsbalans en regelrecht naar de staatskas. Dus dat zou de oorlogsmachine draaiende kunnen houden. Maar Rusland heeft niet alleen geld nodig. Dit overzicht laat zien hoe ernstig de huidige sancties al zijn.

De drie belangrijkste bedrijfstakken voor het leger – machinebouw, elektronica/computers, transport – zijn voor 50% of meer afhankelijk van geïmporteerde onderdelen. Die komen niet meer.

Het arsenaal dat in Oekraïne wordt vernietigd, moet vervangen worden. Volgens de website Oryx heeft Rusland al 895 voertuigen, lanceerinstallaties en ander groot materieel verloren aan de Oekraïners – waaronder 141 tanks. (24/7 ververst, dit zijn cijfers van gisteravond.)

Medicijnen zijn merendeels import. Passagiersvliegtuigen zijn merendeels van niet-Russische makelij en zonder reserve-onderdelen staan ze al snel aan de grond.

Anderen wijzen er op dat de geblokkeerde toegang tot Swift de Russische banken in cashproblemen brengt, waardoor ze bedrijven niet kunnen helpen om salarissen uit te keren. Ook de overheid niet. Enzovoorts.

Techno-opti

Hoe kan een mens nou somber zijn over de toekomst, als je eens goed kijkt naar wat er allemaal gebeurt. Noah Smith inventariseert doorbraken in energie, energie-opslag, biotech, AI, nanotechnologie en ruimtevaart. Ik beperk me hier tot energie en opslag.

Sinds de jaren ’70 is het energieverbruik per hoofd van de bevolking (in de VS) niet meer gestegen. Deels door het olie-embargo van 1973 (kinderen, vraag je ouders), deels door efficiëntie. Nu verandert in hoog tempo de mengeling van energiebronnen: in 2020-2026 een toename van de totale wereldwijde elektriciteitsopwekking met 60%; en die toename zal voor 95% voor rekening komen van ‘vernieuwbare’ bronnen. Zonnepanelen daarvan de helft, de rest voor windmolens, watervallen en het viezigheidje waar we in beleefd gezelschap niet over mogen praten – hout. (Cijfers van het Internationaal Energie Agentschap.)

Voor zon en wind heb je opslag nodig – er worden grote sprongen gemaakt in het ontwikkelen van accu’s voor grootschalige opslag. En ‘ouderwetse’ lithium-ion opslag is in tien jaar tijd 90% in prijs gedaald.

Kernfusie was een energiebron waarvan gekscherend werd gezegd ‘is altijd klaar over 30 jaar.’ Opeens zijn er doorbraken. Gevolg: 2,4 miljard dollar geïnvesteerd in research.

Kortom, zegt Smith: ‘Dit zijn niet energierevoluties aan de horizon; ze gebeuren nu, onder onze neus. En ze zullen dit decennium de toon zetten.’

Omicron

Goed overzicht, met veel links naar wetenschappelijk bronmateriaal, van wat we tot nu toe weten over de omicron variant van Covid-19. Omdat er de laatste week zo veel kennis is bijgekomen. Hoofdpunten: hij verspreidt zich veel sneller dan voorgaande (wisten we); vaccinatie en eerdere besmetting zijn relatief weerloos (en daarom verspreidt hij zich snel in het VK, dat één van de hoogste vaccinatiepercentages ter wereld heeft); maar de symptomen van Omicron zijn minder heftig, en sterfte is tot nu toe relatief laag. Dit kan zijn omdat de besmette mensen in Gauteng relatief jong waren (dat zou slecht nieuws zijn) maar verschillende wetenschappers neigen naar een andere theorie: dat sterfte beperkt is juist omdat de meeste besmette mensen gevaccineerd waren. Omicron kan wel antilichamen omzeilen, maar de T-cellen bieden een tweede verdedigingslinie die niet onder de indruk is van varianten. Dat zijn ook de cellen die beschermen tegen ernstige effecten van het virus; en dat zou dus de verklaring zijn voor veel besmetting/weinig sterfte.

De Schreeuwende Klasse

Slimme analyse van het probleem van sociale media, en met name Twitter. Het platform is een warm tehuis voor een hele kleine subgroep in onze samenleving, de ‘schreeuwende klasse.’ ‘Twitter geeft sociale invloed en aandacht aan mensen die het lekker vinden om dingen af te keuren en te veroordelen, en de tijd hebben om van achter hun scherm luidruchtig en uitvoerig te klagen.’ (stuk is uit 2017, maar tijdloos.)

Vroeger had je die mensen ook. Maar querulant zijn had zijn nadelen. Het kostte tijd en moeite; als je voortdurend klaagde raakte je vrienden kwijt; en ‘mensen stalken in de echte wereld kan ook een knal voor je kop opleveren.’

‘Dit is helemaal veranderd, door sociale media. Je hoeft niet meer bang te zijn dat iemand je op je gezicht slaat. Schrijven op sociale media kost weinig moeite; en met een pseudoniem hoef je niet te vrezen voor je reputatie.’

‘Twitter is veel extremer dan Facebook. Het is veel makkelijker om anoniem te blijven. ‘Posts’ worden veel sneller gedeeld. Je kunt tegen iedereen praten. En tegen de volgers van iedereen. Dus Twitter geeft een enorme megafoon aan schreeuwers.’

De schreeuwende klasse is veel kleiner dan hij lijkt. NPR, de publieke omroep in de VS, ontdekte in 2016 het volgende: 33 miljoen unieke bezoekers, 491.000 ‘comments’ op de website; geschreven door 19.400 lezers. Oftewel: 0,06% van de lezers. Een steekproef over twee maanden toonde dat tweederde van alle comments was geschreven door slechts 4.300 mensen, die ieder 145 (!) comments achterlieten.

Het is mogelijk, maar niet bewezen, dat de onevenredige invloed van de schreeuwers de indruk versterkt dat de maatschappij (vooral de VS) steeds meer gepolariseerd raakt. Dit is de ‘availability heuristic,’ de reflex in ons hoofd die zegt ‘als ik ergens veel van zie, dan zijn er waarschijnlijk veel.’ Als je een handvol mensen tegen elkaar ziet schreeuwen, en je ziet niet de mensen die geen ruzie maken, dan kun je makkelijk denken dat de wereld steeds meer verdeeld raakt.

Ook vervelend: kankeren is besmettelijk. ‘Als een maatschappij verdeeld raakt, dan krijgen zelfs mensen die normaal niet schreeuwen het gevoel dat ze toch moeten meevechten, om te voorkomen dat ‘hun’ kant onder de voet wordt gelopen.’

Klimaatactivisme

Moeten we klimaatactivisten serieus nemen? Nemen ze zichzelf wel serieus? Kennelijk niet, schrijft Noah Smith, anders zouden ze niet in Europa en de VS actie voeren:

China stoot nu meer CO2 uit dan de VS en Europa samen. Maar ja, in China word je meteen in de bak gegooid als je je mond opendoet. Dat is niet gezellig. Dus – nutteloos? Niet helemaal, gaat Smith verder. Verandering wordt voortgestuwd door technologie, en investeringen in technologie worden gestuurd door de elite – de politieke, de zakelijke, de media. Als je die een duwtje kunt geven, dan is activisme niet helemaal zinloos.