Mongolen

Voor wie het – net als mij – interesseert: recensie in de NY Review van ‘The Horde; How the Mongols Changed the World’ door Marie Favereau.

Romeins Rijk

Bespreking van drie boeken over het Romeinse Rijk, China en Karel de Grote. Het Romeinse Rijk ging niet ten onder door vandalen en barbaren uit het noorden, maar door burgeroorlogen geleid door generaals en concurrerende keizers. De val van Rome was geen drama, integendeel, ‘het beste wat Rome voor ons kon doen.’ In de eeuwen na 500 was de lappendeken van graafschappen, hertogdommen, stad-steden etcetera het toneel van voortdurende en bloedige oorlogen inderdaad; maar die permanente staat van competitie voedde ook innovatie, democratie en financiële netwerken. En maakte westelijk Europa onmogelijk om veroverd te worden door buitenstaanders, zoals de Mongolen. De macht was te verbrokkeld. De interessante vraag is: waarom kwam er na Rome geen nieuw keizerrijk? China had opeenvolgende dynastieën en bleef grotendeels hetzelfde gebied onder centraal bestuur. De gehoorzaamheid, de onderdanigheid van Chinese burgers maakte centraal gezag mogelijk maar was ook ‘touw voor de inbreker:’ in China konden de Mongolen met één veldslag de heerschappij van noordelijk China overnemen.

Die biografie van Karel de Grote hangt er een beetje bij, maar hij was wel de eerste die een poging deed een opvolger van het Romeinse Rijk te creëren. Met beperkt en tijdelijk succes.

Beste ziekenzorg?

Welk land heeft de beste gezondheidszorg? Een favoriete vraag in de VS, dat op vrijwel alle lijstjes onderaan staat. Ezekiel Emanuel (oncoloog, Harvard, PhD in politieke filosofie, mede-auteur van Obamacare, etc.) onderzoekt in een nieuw boek.

Tot nu toe is de ‘Commonwealth’ studie het meest gezaghebbend. Die beschouwt het Engelse systeem als het beste, de VS als slechtste. Emanuel verschilt op een paar punten: de VS is niet laatst maar één-na laatst, omdat hij China meeneemt. En wie heeft de beste? Hij laat die plek leeg. Te veel variabelen om een winnaar aan te wijzen, zegt Emanuel. Hij zegt: van de elf landen die ik onderzocht is er een groep het beste: Duitsland, Nederland, Taiwan en Noorwegen. Wie je het hoogste aanslaat hangt af van je prioriteiten. Korte wachtlijsten, keuze van artsen en ziekenhuis, goede langdurende zorg: Duitsland. Als je de goedkoopste medicijnen wilt en goede elektronische dossiers: Taiwan. Engeland en Canada zijn weer goed in andere dingen.

En toen hij het mes op de keel kreeg, zei hij: Nederland. ‘Die hebben een goede combinatie.’ Emanuel zal weinig gehoor krijgen in zijn eigen land want hij is voor ‘sociale’ gezondheidszorg en dat is nog steeds godslastering in God’s Own Country.

Achterhaald?

Denkvoer voor het weekeinde. ‘Economische theorie lijkt steeds meer als een schuur vol met kapot gereedschap. De bestaande discipline is ontworpen om de problemen van een andere eeuw op te lossen. De uitdaging om de optimale verdeling van werk en grondstoffen te vinden, om optimale economische groei te verwezenlijken, is niet de uitdaging waar wij nu voor staan: namelijk hoe we moeten omgaan met toenemende technologische productiviteit, afnemende vraag naar arbeid, en het organiseren van allerlei zorg – dit alles zonder de Aarde te vernietigen.’

‘We leven nu in een andere wereld dan voor de recessie [van 2008, red.]. Dalende werkloosheid drijft niet langer de lonen omhoog. Geld drukken veroorzaakt geen inflatie. En toch is de taal van het publieke debat en de wijsheid in economische lesboeken vrijwel ongewijzigd gebleven.’

Furieuze bespreking van Brits econoom Robert Skidelsky’s nieuwe boek ‘Money and Government: The Past and Future of Economics.’  Wat biedt Skidelsky voor alternatief? De recensent is te boos om dat te vermelden. Hij vindt dat we economische wijsheid kunnen vinden in ‘gedragswetenschappen, feminisme, psychologie en zelfs antropologie.’ Dat is een beetje jammer, want in de rest van het artikel stelt hij wel allerlei terechte vragen.

30 jaar later

In 1999, tien jaar na de val van de Berlijnse muur, ‘konden we de overwinning van de fluwelen revoluties vieren, en de grote vooruitgang sindsdien. Op de twintigste verjaardag, in 2009, waren de landen van centraal Europa lid geworden van de EU en de NAVO. Op de dertigste verjaardag dringt zich echter de vraag op: “Wat is er mis gegaan?“’

Historicus Timothy Garton Ash was bij veel van die fluwelen revoluties aanwezig en zoekt oude bekenden op. Enkele overdenkingen: Meer…

Kunstkalender

Misschien iets voor de voorkeurenlijst: de kunstkalender van de NY Review of Books. Bijvoorbeeld deze: de ‘Schat van Berthouville,’ Romeins zilverwerk verstopt in de grond nabij Rouen (Normandië), in 1830 per ongeluk opgegraven door een boer met een ploeg. 25 kilo aan zilversmeedkunst. Gerestaureerd door het Getty Museum, nu te zien in een obscuur museumpje in New York.

‘McConnell = Hindenburg’

Christopher R. Browning , historicus die verschillende boeken schreef over Nazi-Duitsland en Polen, ziet parallellen met de VS nu. Tijdens de Weimar republiek was het Duitse parlement zo gepolariseerd dat het onmogelijk werd om nog te regeren, en president Von Hindenburg zijn bevoegdheid gebruikte om bondskanseliers te benoemen, met als laatste Adolf Hitler. Hindenburg is de ‘doodgraver van de democratie’ geweest. ‘Als toekomstige historici iemand zoeken voor de titel ‘doodgraver van de Amerikaanse democratie’ dan komen ze uit bij Mitch McConnell,’ voorzitter van de Republikeinse meerderheid in de Senaat. ‘Hij stookte het vuur van de hyperpolarisatie op om de regering-Obama zo veel mogelijk te verlammen. En de parlementaire impasse in het Amerikaanse congres, net als die in de Weimar republiek, ondermijnde het respect voor democratische normen. Zo kon McConnell ze nog verder vertrappen. Het meest duidelijk is dat te zien bij het proces rond rechterlijke benoemingen.’

‘Mussolini en Hitler kwamen aan de macht, onder andere omdat gevestigde politieke partijen met elkaar overhoop lagen.’ Dat is volgens Browning nog een parallel. Niet een parallel, maar wel verontrustend, is dit: Hitler was openlijk antidemocratisch; Trump wordt misschien een nieuwe exponent van ‘illiberal democracy’ (onvrije democratie), een staatsvorm die heel goed werkt voor Erdogan, Poetin, Orban – de facto dictators gelegitimeerd door de schijn van democratische verkiezingen. Je hoeft de pers niet meer onder de duim te krijgen, die neutraliseer je gewoon met je eigen ‘nieuws.’ De onafhankelijke rechterlijke macht kun je infiltreren door politieke benoemingen. Je verrijkt je vriendjes in het bedrijfsleven; je hitst het volk op door alle schuld aan buitenlanders en immigranten te geven. (Het originele artikel is veel gedetailleerder en beter geschreven dan deze samenvatting.) (tip M. Krop)

 

Meesterverteller

Robert Caro heeft vier van de vijf delen van zijn bejubelde biografie van Lyndon Johnson af. Hij is 88. Komt deel vijf nog af? Hij is vol vertrouwen, en energie. ‘De wetten die Johnson er tussen januari en juni 1965 heeft doorgedrukt, dat was een drama in wetgeving, nooit vertoond of herhaald.’ Deel vijf gaat voor een groot deel over Johnson’s gevechten met Robert Kennedy, die hij haatte. Over de tegenwerking van Johnson’s bondgenoten en erfgenamen: ‘Op een zeker moment gingen ze met elkaar praten en ik denk dat ze door kregen dat ze, ieder apart, belangrijke stukken van het verhaal hadden gegeven. Ik denk dat ze plotseling beseften: ‘Oh jee, hij heeft nu het complete verhaal.’ En bij zijn eerste boek leerde hij een belangrijke les: ‘Voordat ik aan een boek begin moet ik weten wat de slotzin is. Als ik die niet weet, kan ik het boek niet schrijven. Als ik hem heb, schrijf ik naar die slotzin toe.’

‘Geloof wat hij zegt’

Masha Gessen, Russisch journaliste en schrijver van onder andere een biografie van Vladimir Poetin, zegt: behandel Donald Trump niet als een gewone politicus want dat is hij niet. Ze geeft een handleiding ‘hoe te leven onder een autocraat: 1. geloof wat hij zegt. Autocraten doen meestal wat ze zeggen. 2. Laat je niet afleiden door kleine symptomen van normaalheid. 3. Instellingen gaan je niet redden. 4. Wees boos.

Groeivertraging

Screen Shot 2016-08-02 at 7.50.41 AMWelvaart van de VS groeide in 1870-1970 onstuimig snel. Nooit eerder vertoond, en concludeert Robert Gordon, zal ook niet snel weer gebeuren. Waarom niet? Omdat technologie ons enkele vernieuwingen bracht die een enorme toename van productiviteit mogelijk maakten, en daardoor van inkomens. Denk aan licht, elektriciteit, auto’s, antibiotica, telecom. Innovatie sinds 1970 is minder spectaculair dan daarvoor en draagt minder bij aan algemene maatschappelijke welvaart. De economie van de VS – en dus, in mijn bescheiden mening, van de OESO-landen – zal niet gaan krimpen, maar hij zal wel structureel minder snel groeien. Deskundig commentaar over manieren om productiviteit te meten, soorten van ‘seculiere stagnatie’ en de rol van groeiende ongelijkheid in deze bespreking door William Nordhaus (Yale) die het boek ‘magnifiek’ noemt (‘The Rise and Fall of Economic Growth’, door Robert Gordon).

Iedere econoom lijkt tegenwoordig te geloven in afnemende BNP- en dus welvaartsgroei. Als correctief een provocerend grafiekje, via Lukas Daalder:

5C4AA237-62C5-431D-AB78-D35FB63C2137