Kernwapens

Jeffrey Sachs, Amerikaans ontwikkelingseconoom en luis in de pels van Washingtons buitenlands beleid, legt nog een keer uit waarom de gestage uitbreiding van de NAVO – in 1999, 2004, 2009 en 2019, totaal 13 landen waarvan twee aan de Zwarte Zee – Rusland terecht zorgen baart. Zo’n expansie ziet er vreemd uit voor een ‘defensieve’ organisatie als de NAVO. Hij stelt bovendien:

‘De Russische invasie van 2022 had waarschijnlijk voorkomen kunnen worden als Biden ingestemd had met Poetin’s eis, eind 2021, dat de uitbreiding van NAVO zou stoppen. De oorlog had beëindigd kunnen worden in maart 2022, toen de regeringen van Oekraïne en Rusland een vrede voorstelden op basis van neutraliteit van Oekraïne. Achter de schermen oefenden de VS en Engeland druk uit op Zelensky om geen enkele overeenkomst met Poetin te sluiten, en door te vechten. Dat was het moment dat Oekraïne wegliep uit de onderhandelingen.’

Moet je ‘agressie belonen’ met een wapenstilstand? Of moet je een kernoorlog voorkomen door je te schikken in een niet-perfecte situatie … Twee manieren om er naar te kijken.

Sachs levert een gedenkwaardig citaat, van John F. Kennedy uit 1963, een jaar na de Cuba-crisis: ‘Landen die beschikken over kernwapens moeten hun belangen beschermen, zeker, maar confrontaties vermijden die een tegenstander geen andere keus laten dan tussen kernoorlog of een vernederende aftocht. Zo’n koers, in dit kerntijdperk, is alleen maar bewijs van ondoordacht beleid – of een collectieve doodswens voor de hele planeet.’

Kennedy loste de Cubaanse raketcrisis op door concessies, niet door wilskracht of machtsvertoon. Hij liet Amerikaanse raketten weghalen uit Turkije in ruil voor terugtrekking van Sovjet-raketten uit Cuba. Het jaar daarop tekende hij met de Sovjet-Unie het ‘Partial Nuclear Test Ban’ verdrag.

Contrair

Jeffrey Sachs is een Amerikaanse econoom die o.a. Polen, Slovenië en Estland met succes adviseerde bij de overgang van een geleide naar een markteconomie. Zijn ‘shocktherapie’ (gebaseerd op de ervaringen van Duitsland na WO2) werd ook overgenomen door Michael Gorbachev en Boris Jeltsin, maar leidde in Rusland tot ontwrichting. De afgelopen decennia adviseert hij armere landen, in Afrika en Latijns-Amerika, wat hem het etiket ‘ontwikkelingseconoom’ opleverde.

Hoe dan ook, hij komt nu met een verhaal dat afwijkt van de Amerikaanse boodschap: de VS wakkeren de angst voor China en Rusland voortdurend aan om hun hegemonie in de wereld te beschermen. ‘De ironie is dat sinds 1980 de VS zich heeft gemengd in minstens 15 buitenlandse oorlogen (Afghanistan, Irak, Libië, Panama, Servië, Syrië en Jemen) terwijl China geen enkele oorlog heeft gevoerd, en Rusland slechts één buiten de voormalige Sovjet-Unie: in Syrië. De VS heeft militaire bases in 85 landen, China in drie, Rusland één (in Syrië) buiten de voormalige Sovjet-Unie.’

Die laatste clausule is wel de achillespees van zijn betoog: impliceert hij dat oorlogen tegen voormalige Sovjet-landen niet mee tellen? Dan zou Frankrijk dus best een oorlog mogen voeren tegen Canada, Oostenrijk tegen Hongarije, Engeland tegen de Verenigde Staten.

‘Er is maar één land dat zichzelf fantaseert tot wereldleider: de VS. Het is hoog tijd dat de VS nu eens erkent dat veiligheid rust op iets heel anders: interne sociale cohesie, en verantwoordelijke internationale samenwerking.’ (…) ‘Europese leiders  zouden zich moeten richten op de echte bron van veiligheid: niet de hegemonie van de VS, maar Europese afspraken die de legitieme zorgen van alle Europese landen respecteren, inclusief die van Oekraïne, inclusief Rusland.’ Hij eindigt met: ‘In deze fase is diplomatie, niet militaire escalatie, de weg naar blijvende Europese en mondiale veiligheid.’ Tja. Dat had je ook tegen Poetin kunnen zeggen in februari.