Rassenhaat

Een ongemakkelijk betoog van Jeffrey Sachs, een veteraan van de linkervleugel van het Amerikaanse politieke spectrum.

‘Meutes opstoken tegen gekleurde mensen is de klassieke methode van rijke blanken om het ongenoegen van arme blanken af te leiden. Dit is helemaal geen specifiek Trumpiaanse taktiek, het is de oudste truc in het Amerikaans politieke handboek.’

‘Op 6 januari ging het mis omdat de blanke meute zich stortte op blanke politici. Dat was onaanvaardbaar, maar niet onverwacht.’

‘In historisch perspectief is Amerika inderdaad bezig zijn verleden van racisme en gewelddadige blanke opstanden achter zich te laten. Barack Obama is twee keer als president verkozen (…)’

In 1970 was 83% van de Amerikaanse bevolking blank (‘non-Hispanic white’). In 2045 zal dat nog maar 50% zijn. In 2060, ongeveer 44%. Oftewel: door de veranderende demografie zullen blanken van meerderheid tot minderheid worden.

‘Gelukkig is het racistische blanke bewind van Amerika op de terugtocht, helaas nog veel te langzaam,’ aldus Sachs. (tip J. Fockema Andreae)

Democratie en economie

De economische cyclus – groei, recessie, groei – heeft periodes van 5-7 jaar. Politici worden over het algemeen gekozen voor 4 jaar, en volgens McKinsey zit de gemiddelde leider van een G20 land 3,7 jaar in functie. Dat is de kortste periode sinds 1946. Democratie bevordert korte-termijn denken, een probleem dat een dictatuur als China niet heeft. Twee oplossingen, zegt econoom Dambisa Moyo: maakt de termijnen van politici langer, een jaar of zes of zo; en stel toelatingseisen in. Een soort toelatingsexamen voor politici.

De N-11

De man die zegt dat hij in 2001 de term ‘BRIC’s’ (de snelgroeiende economieën van Brazilië, Rusland, India en China) heeft bedacht, vraagt nu aandacht voor de N-11, een afkorting die hij met collega’s van Goldman Sachs introduceerde in 2005. De ‘Next 11’ zijn Zuid-Korea, Mexico, Indonesië, Turkije, Iran, Egypte, Nigerië, de Filippijnen, Pakistan, Bangladesh en Vietnam. Hoe gaat het met ze? De levensstandaard in Zuid-Korea is nu op Europees niveau, en de economie even groot als die van Rusland. Maar Mexico en Turkije en Egypte blijven achter. Samen tellen de N-11 anderhalf miljard inwoners, en hun gezamenlijk BNP is $6,5 biljoen. Oftewel: met een bevolking die iets groter is dan die van China of India hebben ze samen een BNP dat de helft is van China, twee keer dat van India, en ongeveer hetzelfde als Japan.

‘Niks bubbel’

Misschien is het nog lang niet gedaan met de beurshausse. Vier argumenten van econoom Anatole Kaletsky, oordeelt u zelf. Eén: China, VS en Europa groeien gezond. Er is werkloosheid in Europa en productiecapaciteit in het Verre Oosten, er is wereldhandel en er is technologische vooruitgang. Weinig inflatiedruk dus weinig renteverhoging, en bij een rente van 2% is een rendement op aandelen van 6-7% prima. Twee: geld drukken (‘Quantitative Easing’) heeft gewerkt, en het afbouwen in de VS heeft geen ontwrichting veroorzaakt. Dat is – drie – een pad dat Japan en Europa kunnen navolgen. Tenslotte: winstgevendheid nadert in de VS misschien zijn piek maar Europese, Japanse en andere bedrijven beginnen net aan hun bloeiperiode.

Morele psychologie

Een kindercrèche wilde ouders aansporen om hun kinderen op tijd op te halen; dus hief boetes voor te laat komen. Dat had tot gevolg dat ouders hun schouders ophaalden en de boete betaalden als een soort extra tarief. Door het boetestelsel nam het aantal laatkomers toe. Zonder boete was het te laat verschijnen een morele kwestie: het was onbeleefd of respectloos tegenover de verzorgers.

Ander voorbeeld: u krijgt €100, maar alleen als u dat deelt met een ander. U moet samen beslissen wie wat krijgt. Het rationele antwoord: €99 voor u en €1 voor de ander. Immers, €1 is beter dan nul. Maar de meeste ‘derden’ willen €30 of meer. Beide zijn niet te verklaren uit economie, of traditionele psychologie. Er is een andere drijfveer: ‘morele psychologie.’ Wij zijn het meest sociale beest op aarde. Samenwerking heeft ons alles gebracht. Maar ook geconditioneerd om ons bewust te zijn van de groep. Daarom hebben we gevoelens als schaamte, plicht, empathie, walging, fairness etc ontwikkeld. Wij gaan naar de stembus omdat het goed burgerschap is; wij werken hard omdat we respect willen krijgen, niet alleen een bonus. Econoom Ricardo Hausmann bespreekt twee nieuwe boeken die deze oude inzichten vertalen naar praktisch gebruik. Als je een optie omschrijft als ‘goed voor de groep’ waartoe mensen denken te behoren, vergroot je de kans dat ze die kiezen.

AANVULLING 10:14 uur: lezer Knud Boucher schrijft: ‘Grappig genoeg is die Ultimatum Game mogelijk cultureel afhankelijk. Mijn dochter wees me eerder op het volgende artikel.’  In 1995 deed Amerikaan Joe Henrich het Ultimatum Game met Machiguenga in Peru, een relatief geïsoleerde bevolkingsgroep. Die accepteerden veel lagere bedragen. “Ze vonden het belachelijk dat je gratis geld zou weigeren,” zei onderzoeker Henrich. “Ze begrepen gewoon niet waarom iemand geld zou opgeven om iemand te straffen die nou eenmaal de mazzel had gehad dat hij de andere rol in het spel mocht spelen.”

 

 

Zelfbeschikkingsrecht

Toen de idealistische Amerikaanse president Woodrow Wilson in een toespraak in 1918 ‘zelfbeschikkingsrecht’ tot een fundamenteel recht verhief, maakte hij een doos van Pandora open. Want wie is die ‘zelf’ die beschikt? Wanneer is een volk zo duidelijk een volk dat de interne eenheid groter is dan de verbondenheid met de buren? En wat moet er gebeuren als de ‘zelfbeschikkers’ het onderling helemaal niet eens zijn? Afgelopen weekeinde stemden de Koerden in noord-Irak voor een eigen staat, in overweldigende unanimiteit.  In Catalonië is 49% tegen afscheiding. En hoe zit het met de belangen van degenen die worden verlaten? Leggen die helemaal geen gewicht in de schaal? Het zijn vaak de rijken die zich willen afsplitsen: Catalonië en Koerden, maar ook noord-Italianen, Biafra (het olierijke deel van Nigerië), Schotten (het olierijke deel van Groot-Brittanië). Slechts 10% van de landen in de wereld is echt homogeen, dus universele erkenning van ‘zelfbeschikkingsrecht’ veroorzaakt veel meer problemen dan het oplost. Zegt Joseph Nye, oud-staatssecretaris BZ en prof op Harvard. (op Project Syndicate ook meer over afscheiding)

Meer handel

Handel helpt iedereen, zegt Bjørn Lomborg, gewapend met studies uit onverdachte bronnen. Handel verhoogt gezondheid en levensduur. Handel helpt juist de armste landen. Handel, dus meer economische activiteit, helpt het milieu op de langere termijn. Ja, wereldhandel kost ook banen, en vergroot ongelijkheid. Misschien wel 20% van de welvaartsgroei verdampt weer. Maar dat betekent dat er nog 80% overblijft. En dat we 20% van de de toename in BNP moeten reserveren voor herscholing, en andere ondersteuning van de verliezers van mondialisering. Maar het betekent niet dat we Nafta,TPP en TTIP moeten opheffen: wereldhandel levert veel meer op dan het kost. Zijn Copenhagen Consensus Center heeft de 169 werelddoelen van de VN gescoord op effectiviteit. Handel is veruit het best voor het grootste deel van de mensheid.

Robin Hood 2.0

Ontwikkelingshulp moet niet naar het buitenland, maar thuis blijven als de armoe in eigen land te schrijnend is. Dat zegt Angus Deaton, de nieuwe Nobelprijswinnaar. In de VS zijn nu enkele miljoenen Amerikanen die leven van $2 per dag, de armoededefinitie van de VN. Voor Nederlanders moeilijk voor te stellen. Maar dit is universeel: “Als burgers denken dat de elite zich meer bekommert om mensen aan de andere kant van de oceaan dan mensen aan de andere kant van het spoor, dan is het sociale ‘verzekeringscontract’ verbroken. Dan verdeelt het land zich, en de mensen die achterop raken worden boos en gedesillusioneerd met de politiek die niet langer voor hen werkt. Wij zijn het misschien niet eens met wat ze willen, maar hun grieven zijn oprecht en die moeten we niet ontkennen.”

Onzekerheid

Werkloosheid door vrijhandel. Schulden. Excessieve bonussen. Triljoenen aan nieuw geld van centrale banken. Groeiende ongelijkheid. Immigranten. ‘Things fall apart; the center cannot hold.’ Econoom Anatole Kaletsky gebruikt W.B. Yeats (volledig gedicht hieronder) om het onrustige gevoel te verwoorden dat iedereen bekruipt sinds de financiële crisis. Zijn stelling: democratisch kapitalisme is een systeem in ontwikkeling dat zich regelmatig aanpast. Onverantwoorde speculatie na WO1 leidde tot de Grote Depressie; overheids-geleide groei leidde tot mega-inflatie in de jaren ’70; liberalisme van Reagan en Thatcher leidde uiteindelijk tot de financiële crisis van 2008 en de Grote Recessie. Deugt het systeem niet? Nee, het zijn telkens verschuivingen in de machtsverhouding tussen politiek en economie. Nu wordt het tijd voor Kapitalisme 4.0, waarin politiek en economie elkaar in balans houden omdat we hebben gezien dat ze geen van beiden in staat zijn om alleen welvaart te verzekeren.  Meer…

Meer vrijhandel?

Het Trans Pacific handelsverdrag vernietigt banen en leidt tot een allesverzengende neerwaartse spiraal in lonen. Nee, TPP leidt tot groei van het BPP van 0,5% tot 8% in de betrokken landen. De VS debatteert over TPP en het zou ons sieren daarvan nota te nemen omdat wij moeten beslissen of we een Transatlantische overeenkomst willen, of niet. Hoewel de Bicker instinctief pro-handel is (meer mensen leidt tot efficiëntere allocatie van productie, en 200 jaar groeiende handel is gepaard gegaan met 200 jaar groeiende welvaart) zijn er verstandige mensen met bedenkingen. Simon Johnson, ex-IMF nu MIT Sloan, zegt: TPP leidt tot piepkleine groei in BBP van de VS, meer ongelijkheid, en meer banenverlies. Dani Rodrick, Harvard, citeert studies waaruit blijkt dat goedkope Chinese import hebben geleid tot blijvende werkloosheid en lagere lonen in specifieke regio’s, zonder compenserende groei in andere bedrijfstakken. Modellen die door voor- en tegenstanders worden aangevoerd zijn geen van alle overtuigend.