Hongarije

‘Twintig lessen over Hongarije die het Westen nog steeds moet leren.’ Zeldzaam door zijn kalme resoluutheid. Het begint: ‘Ik heb in Budapest gewoond van 1999 tot 2014 en tien jaar een dagelijkse nieuwsbrief gepubliceerd over Hongaarse politiek.’ Een paar van die lessen:

‘Wij beseften niet hoeveel bitterheid en cynisme zou ontstaan door communistische apparatchiks ongestraft te laten. Toen veranderden ze zichzelf van de ene dag op de andere in  ‘socialistische miljonairs en zakenmensen’ – vaak door zichzelf en elkaar te matsen – die het leiderschap van ‘links’ claimden.’

‘Er zijn vandaag de dag nog steeds Hongaren die een intense hekel hebben aan Orban maar zich er niet toe kunnen brengen om hun rode potlood achter een oppositie te zetten die verbonden is met de dienaars van een echte dictatuur, die nooit terecht hebben gestaan.’

De omvang en indringendheid en complexiteit van de Hongaarse staat is mede oorzaak van corruptie en giftige politiek. De overheid is de duurste van alle ex-Sovjetlanden, gemeten naar percentage van BBP, met de hoogste BTW: 27%. ‘Als bedrijven en particulieren in het dagelijks leven niet kunnen functioneren zonder de wet te overtreden, of te hengelen naar vergunningen of subsidies, dan wordt een maatschappij vanzelf verziekt.’

‘Halverwege de 2000’s was er een grote digitale teller op een gebouw, een paar deuren van mij in Boedapest, die de Hongaarse bevolking bijhield terwijl die slonk naar het magische getal van 10 miljoen. Ik stond er toen niet bij stil, maar dat had ik moeten doen. Die angst voor demografische achteruitgang voedde de angst van Hongaren dat ze een verloren volk zouden worden.’ Dus als mensen bang zijn voor een ‘grote vervanging’ dan is dat niet noodzakelijk gevoed door botte racistische complottheorieën. ‘Gewone mensen in een land met een stagnerende of krimpende bevolking denken en stemmen nu eenmaal anders. Zeker in landen in Centraal en Oost-Europa, waar de geschiedenis vol is van volken – niet zo ver weg – die zijn vervangen.’

En meer.

Wat weten we nu

Het korte antwoord: niets. We kunnen niet met zekerheid zeggen waar u het grootste risico op besmetting met het nieuwe Sars-virus loopt; of hoe dat gebeurt; ook niet waarom sommige mensen kwetsbaarder zijn dan anderen.

We kunnen wel iets distilleren uit studies die tot nu toe zijn gedaan; maar dat leidt alleen maar tot suggesties, niet voorschriften. Anders gezegd: gedrag waarmee we voorzichtig, misschien overdreven voorzichtig, de wereld in gaan. ‘To err on the side of caution,’ zoals dat in het Engels heet. Aan de andere kant: er zijn ook onderzoeken die er op wijzen dat we ons over bepaalde dingen te veel zorgen maken. Dus wat hieronder volgt is geen dwingend advies, slechts stof ter overdenking. Meer…

Was het de VP?

De New York Times publiceerde gisteren een anoniem artikel door een hooggeplaatste medewerker van het Witte Huis die de president ‘onstuimig, onbeheerst, vijandig, kleinzielig en niet effectief’ noemde. Wie was het? Hij gebruikte een woord dat meestal alleen wordt gebruikt door vice-president Mike Pence: ‘Lodestar,’ oftewel ‘kompas’ of ‘poolster.’ Maar ja.

Pinker en Harari

Steven Pinker (‘Enlightenment Now’) en Yuval Harari (‘Homo Deus’) zitten niet ver van elkaar af als ze de vooruitgang van de mensheid beschrijven, en de welvaart die dat voor zo velen heeft gebracht. Maar Pinker wordt vaak een beetje wantrouwend gerecenseerd, alsof hij een ‘optimist’ is. Dat is een etiket dat naïviteit suggereert, wanhopige blijdschap. Harari daarentegen kan geen kwaad doen. Deze recensent vergelijkt het met de zelfcensuur van Hollywood in 1934-1968. ‘Je mocht films maken over overspeligen, misdadigers en femmes fatales zolang ze maar aan het eind hun verdiende loon kregen. Intellectuelen in het vrije Westen in de 21ste eeuw mogen op vergelijkbare manier wel aardige dingen zeggen over vooruitgang, technologie, wetenschap en kapitalisme zo lang ze maar duidelijk maken dat we uiteindelijk De Prijs zullen betalen voor onze hoogmoed.’ Harari eindigt zijn boek met angstige visioenen van algoritmes die onze levens gaan regisseren. Pinker durft te concluderen dat we ook daar wel een oplossing voor vinden, en dat het zomaar allemaal wel eens goed zou kunnen aflopen. Ja, zeg ….

Cijfers lezen

Ingewikkeld artikel, maar de moeite waard. Legt uit hoe je studieresultaten moet lezen om valkuilen te voorkomen. Simpson’s Paradox: zijn de twee groepen die worden vergeleken, wel van dezelfde samenstelling? Is de ‘base rate’ hetzelfde? De Will Rogers Paradox:’  de muzikant zei ooit ‘toen Okies (scheldwoord voor arme migranten uit Oklahoma) naar Californië verhuisden steeg het IQ in beide staten.’ Dit gebeurt soms ook in wetenschappelijke studies. Dan is er Berkson’s paradox, te ingewikkeld om hier uit te leggen, en tot slot de Birthday Paradox, een voorbeeld van de multiple comparisons fallacy …. In een willekeurige groep van 23 mensen is de kans groter dan 50% dat er twee zijn met dezelfde verjaardag:

‘Er is niets aan te doen zoals gij ziet …’*

Ouders hebben waarschijnlijk weinig invloed op de ontwikkeling van hun kinderen en gedragswetenschappen zijn waarschijnlijk grotendeels onbetrouwbaar. Waarom? Omdat alle onderzoeken naar de effecten van ouderschap, en andere sociale kwesties, niet corrigeren voor genetische factoren. Sla ik mijn kinderen omdat ik zelf geslagen ben door mijn vader? Of heb ik dezelfde genen als hij?  Daarmee zijn de meeste resultaten in één klap waardeloos. Er zijn een paar dingen wel met redelijke zekerheid vastgesteld. Ouders zijn niet verantwoordelijk voor autisme, schizofrenie of ADHD, en zijn ook niet in staat om intelligentie of persoonlijkheid te beïnvloeden. (*citaat uit ‘Moeder,’ Willem Elsschot 1908)