Lichtpuntjes

Wetenschappers maakten een lijstje van oceaanbeheer dingen die wél goed gaan. Omdat pessimisme leidt tot verlamming, en succesverhalen inspireren.

  • De Noordkaper walvis wordt nog steeds bedreigd. Maar de bultrug populatie in de zuidelijke Atlantische Oceaan, die in 1950 was geslonken tot 450, is nu 25.000. Populaties van verschillende andere walvissoorten groeien ook. Zeeschildpadden ook.
  • Overbevissing: de FAO schat dat 34% van de visserij is overbevist, maar pollok, sardien, Indiase makreel en geelvistonijn zijn gezond. Buiten de territoriale wateren is toezicht moeilijk, en lijken vloten moderne schepen soms hele gebieden ‘kaal’ te vissen. Maar die industriële visvaart levert slechts 6% op van de totale visvangst wereldwijd, en is duur. En na jarenlang onderhandelen komt er misschien een verdrag over het beperken van subsidie. China, de VS en de EU keren ieder jaar 35 miljard dollar uit aan hun vissers
  • Plastic is afschuwelijk en een groot probleem. Maar er zijn afbreekbare verpakkingsmiddelen, en nieuwe worden ontwikkeld. De geschiedenis geeft een hoopvol voorbeeld:  begin jaren ’70 werd lood in benzine verboden. Het was niet alleen slecht voor mensen, maar ook voor vissen. In de oceanen was het lood meetbaar aanwezig. Nu, 50 jaar later, is lood in de oceanen nauwelijks meer meetbaar.

Toch echt een primeur

Het Capitool werd in 1814 bestormd – maar door Britse soldaten, waarmee de jonge Republiek in oorlog was. In 1861 kwamen duizenden woedende Amerikanen naar de hoofdstad om om de certificering van Abraham Lincoln tegen te houden. Die werden tegengehouden door zwaar bewapende soldaten, rondom het Capitool gepositioneerd door de man die was belast met ‘de verdediging van de hoofdstad.’ (Zie deze historicus in de NY Times)

In 1954 schoten vier Puertoricaanse nationalisten vanaf de bezoekerstribune op de Afgevaardigden. In 1983 liet een communistische terreurgroep een bom afgaan in een kantoor in de Senaatsvleugel. Maar wat afgelopen woensdag gebeurde, is nog niet eerder vertoond.

Koper

Waarom overleven virussen zo kort op koper? Dat komt door de atomaire samenstelling van het metaal. Net als goud en zilver is het antibacterieel; maar koper heeft ook nog eens een vrije elektron in de buitenste ring elektronen, en die helpt bij reacties die oxidatie verminderen.  

Ook bevat koper ionen die een bacterie of virus aanvallen zodra ze landen op het oppervlak, ‘als een soort bombardement.’ En nog beter: die ionen zoeken en vernietigen DNA en RNA in de bacterie of het virus, zodat die niet kunnen muteren en resistent kunnen worden.

De ‘ontsmettende’ werking van koper is al duizenden jaren bekend. De eerste vermelding staat in een Egyptische papyrusrol uit 1700 v.C. (en citeert bronnen van 3200 v.C.). Chinezen gebruikten 1600 v.C. al koperen munten om buikpijn en blaasaandoeningen te behandelen. Feniciërs deden schraapsel van hun bronzen zwaarden in wonden om infectie te voorkomen. Moeders weten al duizenden jaren dat kinderen die uit koperen bekers drinken, minder snel diarree krijgen.

(In het Reformatorisch Dagblad een artikel uit 2011 waarin veel van bovenstaande ook wordt beschreven. Microbiologen pleiten al jaren voor meer gebruik van koper in ziekenhuismeubilair.)

Coronaporno

Voor iedereen die de smaak te pakken heeft en lekker wil huiveren bij een extra sappige epidemie: een verslag van Spaanse Griep van 1918. Begonnen in januari in Haskell County, een uithoek van de staat Kansas, waar in de boomloze, uitgestrekte prairies mensen nog in plaggenhutten leefden.  Hoe ontstond dit nieuwe virus? Niemand weet het. Misschien omdat het een kruispunt was van 17 verschillende soorten trekvogels; misschien omdat de boeren varkens te dicht bij huis hielden. Een menselijk virus kan overspringen op een varken; een vogelvirus ook; en ze kunnen zich in het varken vermengen, ‘als kaarten die worden geschud,’ en een totaal nieuw virus creëeren. Hoe dan ook, begin 1918 greep de griep zo snel om zich heen dat een lokale arts een bericht stuurde naar de US Public Health Service, ver weg in Washington. Dit was de eerste melding van de pandemie die meer mensen doodde dan er soldaten sneuvelden in Wereldoorlog 1 én 2 samen. Overigens denken anderen dat het virus elders is ontstaan; maar deze beschrijving is plausibel. Hoe? Lees maar … (uit het archief, van november 2017.)

Een hondenleven

De vuistregel was: een hondenjaar is zeven mensenjaren. Nu zeggen genetici: je moet kijken naar DNA methylatie. Dat is een nauwkeuriger maatstaf voor het verouderingsproces. Studie vergeleek 104 labradors met 320 mensen. Mens noch dier wordt ‘lineair’ oud. Voorbeelden: Een hond van 2 is vergelijkbaar met een mens van 42; vijf is ongeveer 57; tien jaar is 68; daarna gaat het langzamer.

Dus: lnx = loge x = y + 31. Of gebruik de calculator in bijgaand artikel.

105 miljoen jaar

Die roze stip is Amsterdam, en zo zag de wereld er 105 miljoen jaar geleden uit. Interactieve kaart: kies het tijdperk ergens tussen 20 en 240 miljoen jaar geleden, zoom in en uit, draai de bol, voer een plaatsnaam in. Gaat wel in tientallen miljoenen jaren, het is een product van paleontologen. (Tip R. van Dijk)

Pompeii nieuws

Een gedeelte van Pompeii, genaamd Regio V, was nooit ontgonnen door archeologen. Te weinig geld. Opgravingen begonnen in 2012 met financiering (mede dankzij de EU) uit het 125 miljoen euro grote Pompeii Project tonen nieuwe schatten. Luxueuze fresco’s:

Een schitterende vloermozaïek, Orion die in een sterrenbeeld verandert:

Een fresco van Leda die wordt geïmpregneerd door Jupiter, die zich heeft veranderd in een zwaan:

Helaas waren schatgravers al eeuwen eerder, en zijn draagbare antiquiteiten nauwelijks te vinden.

 

Historisch

Julius Caesar werd niet in de Senaat zelf vermoord, maar hier: het Theater van Pompeius aan het Largo di Torre Argentina, een plein waaraan ook vier tempels. De plek is al sinds mensenheugnis afgesloten voor publiek en wordt bevolkt door wilde katten die zelfs beschermde status genieten. Nu wordt het plein gerestaureerd zodat vanaf 2021 bezoekers op omheinde wandelpaden kunnen rondlopen. Zie ook Conde Nast Traveler.

De rijkste man ooit

Was Mansa Moussa, keizer van Mali in 1312-1337. Toen hij zijn Hajj naar Mekka deed in 1324 bracht hij een hofhouding van 8.000, plus 12.000 slaven en 100 kamelen met ieder 300 kilo goud op de rug. Op zijn doorreis door Egypte strooide hij zo met goud dat het metaal devalueerde en Egypte twaalf  jaar nodig had om weer enige prijsstabiliteit te krijgen. Dit alles en meer in een tentoonstelling die nu in het Block Museum in Northwestern U. is (nabij Chicago) tot 21 juli, daarna naar het Aga Khan Museum in Toronto gaat en vanaf april 2020 te zien is in het Smithsonian National Museum of African Art in Washington.

Luchtfotograaf

Jassen Todorov maakt luchtfoto’s. Dit één van een serie: duizenden onverkochte Volkswagens en Audi’s (2009-2015) wachten in een woestijn in Californië op een bestemming.