Vrije wil

In de zoektocht naar materiaal voor de nieuwsbrief lees ik van alles. Gisteren een interview in de Paris Review met Joyce Cary, uit 1954. Nu een onbekende schrijver, maar goed. Hij had een interessante blik op de eeuwige vraag: hebben we nu vrije wil of niet? “Vrije wil is een term, of eigenlijk een contradictio in terminis, die voortdurend tot problemen leidt. De wil is nooit vrij – hij zit altijd vast aan een object, een doel. Het is gewoon de motor in een auto – hij kan niet sturen. Het is het brein, de rede, de verbeelding die stuurt.

‘Iedereen kan natuurlijk tegenspreken dat het brein vrij is. En zeggen dat onze gedachten geconditioneerd zijn. Maar iedereen die dat zegt, kan daar niet zomaar stoppen. Hij moet alle vrijheid ontkennen en zeggen dat de wereld gewoon een hele grote, ingewikkelde klok is. Hij moet een behaviourist zijn. Er is geen alternatief, in de logica, tussen behaviourism (mechanisme) enerzijds en de persoonlijke God die de ziel is van schoonheid, liefde en waarheid. Als je gelooft in behaviourism dan bestaan al die dingen niet. Ze zijn gewoon radertjes in de klok, en jij bestaat niet als persoon. Je bent een waanbeeld. Dus kies maar. Of het is persoonlijk, of het is een waanbeeld – een waanbeeld dat moeilijk uit te leggen is.”

Behaviourism is tegenwoordig een ouderwets begrip. Maar vervang het door ‘determinisme’ en Cary’s samenvatting wordt weer relevant.

 

Lessen uit de Goelag

Schrijver Varlam Shalamov beschrijft in 45 ‘lessen’ wat hij heeft geleerd van 15 jaar in de goelag (1936-1951), de werkkampen van de Sovjet Unie. Regel 1: ‘Menselijke beschaving is extreem broos. Onder zwaar werk, lijfstraffen, koude en honger wordt een man binnen drie weken een beest.’ Regel 17: ‘Hoop doet niet leven. Er is geen hoop. Vrije wil doet ook niet leven – welke vrije wil is er? Mensen overleven op instinct, op zelfbehoud, op dezelfde basis als een boom, een steen, een dier.’

Houellebecq interview

m.-houellebecq-2010�sylvain-bourmeau-e1420217389165Zeer openhartig interview door een journalist waarbij Michel Houellebecq zich kennelijk op zijn gemak voelt. Eerlijke antwoorden waarin hij twijfel en vergissingen toegeeft. Over zijn nieuwe boek ‘Soumission,’ dat hij als werktitel ‘La Conversion’ had gegeven. (Beetje laat, ik heb het zelf gretig gelezen en vergeten het vorige week door te geven.)