Corruptie

Het is zo langzamerhand niet meer controversieel te zeggen dat armoede en honger vooral veroorzaakt worden door corruptie. Paul Collier, hoogleraar economie Oxford, bespreekt vijf boeken over corruptie en citeert uit nog een handjevol andere. Lessen uit 17de-eeuws Denemarken, de verschillen tussen buurlanden Tanzania en Kenia, waarom Lee Kuan Yew in Singapore slaagde en Julius Nyerere in Tanzania niet; en hoe het kan dat Chinezen respect hebben voor hun staat, ondanks corrupte overheidsdienaren. Wat werkt? Wetten en instituten helpen niet: Noord- en Zuid-Italië hebben al 150 jaar dezelfde wetten en regels, maar het noorden behoort tot de meest nette gebieden van heel Europa, terwijl Zuid-Italië zo corrupt is als landen in het Zuid-oosten van Europa. Corrupte samenlevingen hebben een eigen moraliteit: ‘ik geef wat, ik krijg wat.’ Om die te vervangen door een andere moraliteit moet het alternatief wel effectief zijn, dus leiden tot hogere welvaart. Dat verklaart voor een groot deel China. Wat is eigenlijk het tegenovergestelde van corruptie? Een mooie term: ‘procedurele onpartijdigheid,’ oftewel transparante regels, waar ambtenaren zich aan houden, die vertrouwen bouwen in de spelregels. Een andere remedie is: een gemotiveerde bureaucratie. Dus wel een elite, maar eentje die niet zijn eigen zakken – en die van familieleden – vult maar heeft begrepen dat zij zelf ook belang hebben bij een goed functionerende staat. Daarvoor is een sterke leider nodig, die zijn boodschap kan overbrengen en ook bereid is om behalve politieke vijanden ook zijn vriendjes in de bak te zetten. Preken door rijke landen helpen ook niet; maar wat wel helpt is transnationale standaarden voor elite-beroepen als rechter of accountant. Een functionaris in een corrupt land die zich houdt aan internationale regels verhoogt zijn status door zich aan te sluiten bij zijn mondiale vakbroeders.

Wat te doen?

Dit verhaal geeft veel antwoorden op de vraag waar ik al maanden mee rondloop, en ik hoop u ook: hoe kunnen wij, redelijke mensen van goede wil, ervoor zorgen dat we niet onder de voet worden gelopen door cynische maniakken  – ik kies deze woorden zorgvuldig – die met valse argumenten verdeeldheid zaaien en proberen kapot te maken wat we in 70 jaar hebben opgebouwd. Donald Trump en Geert Wilders, en opportunistische lilliputters als Roos en Baudet, richten zich tot de mensen in onze samenlevingen die terecht boos zijn omdat zij geen baat hebben gehad bij economische groei. Deze politici hebben de onvrede gevonden, maar gebruiken die – cynisch – voor hun eigen doeleinden, niet voor die van de mensen die zij zeggen te willen helpen. Geert Wilders wil niet eens regeren. Donald Trump laat alleen mensen meeregeren die minimaal een paar honderd miljoen hebben. Of soldaten.

Paul Collier, economieprof aan Oxford, pleit voor ‘hard pragmatisme’, niet links of rechts. (‘Links zijn is een luie manier om jezelf moreel superieur te voelen; Rechts zijn is een luie manier om je intellectueel superieur te voelen.’) De staat heeft een rol, wel degelijk, maar moet niet overweldigen. Belastingheffing moet niet simpel dienen om geld over te hevelen van rijk naar arm, maar om rentenierschap te ontmoedigen en ondernemerschap te stimuleren. Dus de ene rijke te bevoordelen boven de andere. De staat zou moeten reguleren om degenen die lijden onder ‘creatieve destructie’ te compenseren – maar creatieve destructie respecteren omdat het kapitalisme zo dynamisch maakt. De staat zou ‘inclusief nationalistisch’ moeten zijn: niet mensen honoreren die klagen of verwijten, want daarmee fragmenteer je een samenleving, maar juist de dingen vieren die een land bijzonder, leefbaar en waardevol maken.

Collier zegt veel meer. ‘Uber, Airbnb en Amazon zijn eigenlijk belastingontduikingen.’ Waarom? Ze ontwrichten oude systemen en dat is uiteindelijk goed, maar ze compenseren niet de mensen die daaronder lijden. Dat laten ze over aan de staat. Dus de staat zou dit soort innovatief/destructieve bedrijven moeten belasten om ze te laten meebetalen voor de sociale schade die ze aanrichten.

Nette mensen, links en rechts, vinden nationalisme eng. ‘Maar door inclusief nationalisme te mijden, hebben ze de enige macht die een samenleving kan verbinden uitgeleverd aan de charlatans van het extremisme.’

Wij, de saaie mensen van het redelijke midden, van het ‘de boel bij elkaar houden,’ moeten manieren vinden om de defecten in de economie te repareren. Als mensen zich economisch veilig zouden voelen, zouden ze niet hun boosheid – een vorm van angst – richten op immigranten of de EU of China of Mexico. En zouden Wilders en Trump geen gehoor krijgen. Als ouders ervan overtuigd zijn dat hun kinderen het net zo goed zullen krijgen als zijzelf of beter, dan smeult er geen afgunst naar immigranten, minderheden of elites. Als jonge immigranten het gevoel krijgen dat ze iets van hun leven kunnen maken, zijn er meer opties dan destructieve haat.

Europa

prue-shaw-and-clive-james-in-florence-c1966Liefdesverklaring van een hopeloze romanticus, de Australische dichter en programmamaker Clive James die vijftig jaar geleden arriveerde. Je beseft pas waar de eenheid van Europa zit als je van verre komt. ‘Kunst en geschiedenis zijn verschillende aspecten van elkaar. Dat is een manier van denken die je in Europa leert.’ Landschappen, talen, literatuur zijn allemaal verweven.

Wat is bewustzijn?

Tom Stoppard heeft net een toneelstuk uitgebracht ‘The Hard Problem,’ de naam die filosofen gaven aan de nog steeds niet bevredigend beantwoorde vraag: wat is bewustzijn, en bestaat het eigenlijk wel? Soms – vaak – weet alleen een dichter de woorden te vinden die doordringen tot de essentie: “Dingen kunnen niet denken; het lichaam is een ding; dus hoe kunnen mensen denken?” is de samenvatting. Dit artikel raust door drie eeuwen debat van filosofen en psychologen heen en eindigt waar het begint: “Bewustzijn is niet te verklaren met principes van mechanica.” (Leibniz, 1714) Natuurkunde – fysica – kan materie niet verklaren. Bertrand Russel in 1927: “Natuurkunde is mathematisch, niet omdat we zo veel weten over de fysieke wereld maar omdat we zo weinig weten: we kunnen alleen de mathematische eigenschappen ontdekken. Voor het overige is onze kennis negatief.” De kern van het probleem, volgens deze auteur, is ons onvermogen om De Grote Vergissing te overwinnen – namelijk, te denken dat we voldoende weten van de aard van de fysieke werkelijkheid om ons ervan te overtuigen dat bewustzijn niet fysiek kan zijn.

Enkele citaten hieronder, voor de liefhebber. (en zie ook deze eerdere Bicker, over panpsychisme.) Meer…

Cultuur!

Honderd jaar geleden kwam ‘Du cote de chez Swann” uit, van Marcel Proust. Andre Gide verwierp het als werk van een ‘snobistische dilletant’. De uiteindelijke uitgever zei tegen een vriend ‘Het is onleesbaar. De schrijver betaalt de drukkosten.’ Charmant verhaal in TLS.