CO2 belasting

Een heffing op CO2 verbruik is de meest effectieve, meest democratische, meest realistische methode om de CO2 uitstoot van de mensheid te verminderen. Beter dan investeringen of subsidies door overheden. ‘Every part of the economy and each decision we make would be shaped by such a tax. A carbon tax would pull billions of different levers in an economy that is both complex and saturated in fossil fuels.’ Zegt Tim Harford, econoom en FT-columnist.

Brexitschade

Dit is een oproep. Is Brexit nou echt zo erg voor die Britten? Of voor ons? Ik ben al een tijdje op zoek naar iemand die me kan uitleggen hoe die schade zou ontstaan. Econoom Tim Harford maakt een beginnetje. Hij noemt Brexit ‘geschifter dan een doos hallucinerende kikkers’ en geeft een nuttige metafoor. ‘Stel u voor dat u een huwelijk moet plannen voor laten we zeggen, 29 maart 2019. Uw favoriete cateraar zegt dat hij misschien niet aan eten kan komen op die datum. De kans daarop is 60%. (Handelsminister Liam Fox zei dat de kans op ‘no deal’ nu 60-40 is.) Zelfs als u dol bent op de cateraar, op zijn eten, zijn service, zijn concept – hoe lang zou het duren voordat u besluit een andere te nemen? Niet lang. En de cateraar heeft er niets aan als hij in februari kan zeggen dat het allemaal wel meeviel, en dat hij alsnog beschikbaar is.’

Laat robots belasting betalen!

De altijd fijne Tim Harford heeft weer een mooie. ‘Wat moeten we doen als robots onze banen hebben ingepikt?’ Verschillende lezers suggereren: laat de robot een fictieve ‘inkomstenbelasting’ betalen. Als hij vijf banen vervangt van gemiddeld €20.000, zou hij IB moeten betalen over €100.000. Leuk, zegt Harford, maar fout. Neem de spreadsheet (u weet wel, Microsoft Excel. Uitgevonden als VisiCalc door Dan Bricklin, 35 jaar geleden. Sindsdien zijn er 400.000 baantjes verloren gegaan die door accountants werden bezet. Maar er zijn 600.000 accountants bij gekomen die heel andere dingen doen: doordat het softwareprogramma tijdrovende en geestdodende taken overnam, konden accountants veel meer, veel sneller en veel intelligenter opdrachten uitvoeren. Oftewel: ‘robots’ nemen geen banen over, ze nemen taken over. En daarbij komt: ‘Alles wat wij proberen te belasten, is moeilijk te definiëren – misschien wel omdat vaagheid in het voordeel van de belastingbetaler werkt.’ Als er in de toekomst massale technologie-werkloosheid ontstaat moeten we misschien andere dingen belasten dan alleen werk uit inkomen. Genoeg opties; maar ‘robots’ zijn het niet.

Des duivels oorkussen

Wat is werk? Drukkigheid niet. “Iemand die zijn hele leven doorbrengt met het verrichten van enkele simpele handelingen, met voorspelbare resultaten (…) wordt zo dom en stompzinnig als een mens maar kan zijn.” Dat zei niet Marx, of Trotsky of Engels, maar Adam Smith, 250 jaar geleden.

Wat dan wel? Werk dat bevrediging geeft. Maar dat is …. werk. Namelijk het overwinnen van tegenslag, verveling, ongeduld. Wij moderne mensen, Homo Laptopiensis, denken dat we niet bang hoeven te zijn voor afstomping. Er is altijd afwisseling met een vingerklik. Maar is dat wel zo? Voordat je het weet zit je in een cyclus van email – Facebook – Twitter – Whatsapp – Instagram en weer terug bij email. En na een tijdje zijn de gevolgen net zo voorspelbaar.  De bevrediging die echt werk biedt is voor ons dus moeilijker te vinden dan ooit.

Leve de technocraten

Het probleem van democratie is dat iedereen een stem heeft. Maar niemand heeft de tijd om alle beslissingen in openbaar beleid goed voor te bereiden. Dus stemmen we maar een beetje, op buikgevoel en zo. Daarom is het goed om de uitwerking van wat wij willen over te laten aan experts, de zo verguisde technocraten. Jawel, ze maken wel eens fouten. ‘Maar dat doen chirurgen ook. Ik zou toch niet graag de scalpel aan Boris Johnson geven.’ Het Grote Probleem: als de conclusies van deskundigen niet in de smaak vallen bij politici die straatvechters zijn. Economen concludeerden in meerderheid dat Brexit slecht zou zijn voor de economie van het VK. Maar dat werd van tafel geveegd. Idem de afschaffing van Obamacare: “Had je ooit gedacht dat gezondheidszorg zo ingewikkeld zou zijn?’ zei Trump na afloop.

Feiten doen er niet toe

Agnotologie is de de kunst van het bevorderen van onwetendheid. Nieuw woord, verzonnen in 1995 door een man die had bestudeerd hoe de sigarettenfabrikanten erin waren geslaagd om sinds de eerste artikelen in 1952 het hoofd te bieden aan een lawine van wetenschappelijke feiten van onbesproken bronnen die allemaal concludeerden: sigaretten zijn dodelijk. Hoe deden ze dat? Eerst: serieus nemen (‘wij gaan ook onderzoek doen’). Twee: vragen stellen en verwarring stichten. Drie: bewijs ondermijnen door tegen’bewijs.’ Vier: normalisatie. (‘Dit is toch oud nieuws? Wat voegt dit toe? Hebben jullie niks beters te doen?’) In tijden van Brexit en Trump, die op basis van keiharde leugens stemmen winnen, is het goed om weer eens te bestuderen waarom feiten geen indruk maken en er andere dingen nodig zijn om mensen van gedachten te doen veranderen. Twijfel is makkelijk te zaaien, en kan niet uitgeroeid worden door feiten alleen. Feiten doen er niet toe. Een onwaarheid kan effectiever zijn dan een waarheid. Is er dan niets tegen te doen? Jawel, nieuwsgierigheid. Lees dit artikel van Tim Harford, de beste handleiding voor het bestrijden van leugenaars sinds de verkiezing van Trump.(tip van D. Rosenberg)So how can we encourage curiosity?

Ooit gehoord van BPP?

Het Billion Prices Project (BPP) verzamelt online de prijzen van een miljard producten wereldwijd en is daarmee een alternatieve barometer voor inflatie. Begon in 2011 toen Argentinië de inflatiecijfers oppoetste om het IMF koest te houden. Argentinië zei 8% inflatie, econoom Roberto Cavallo ontdekte met deze methode dat de inflatie eerder 20% was. De BPP is door hem verder ontwikkeld in samenwerking met MIT. Hij toont o.a. dat de gelddrukkerij door centrale banken inderdaad geen inflatie heeft veroorzaakt. Hij wordt live bijgehouden  en gepubliceerd en is dus een betrouwbare voorbode van de officiële inflatiecijfers.  En toont dat recessies vaak worden vooraf gegaan door ‘prijs-starheid’: prijzen die zich niet snel genoeg aanpassen aan verminderende vraag.

Doorzetten?

Doorzettingsvermogen, zeer gewild op dit moment in de ‘self-help’ psychologie, is van betrekkelijke waarde. Een duikelend aandeel vasthouden is niet handig. Blijven zitten op een zinkend schip ook niet. De grotreflex van ‘verliesaversie’ (verlies van een zaak doet meer pijn dan verkrijging van hetzelfde) ligt voortdurend op de loer. Hoe vind je de balans? Drie adviezen: kijk nooit naar het verleden en alleen naar de toekomst. Volhard relatief: zet door voor een vastgestelde periode, maak daarna de balans op. Stop dus niet impulsief. En: beschouw iedere beslissing als een experiment. Een experiment is immers bedoeld om van te leren. Dus als een bepaald pad irritant is, maar je er toch van leert, is het waarschijnlijk de moeite waard om door te gaan.

Welke ongelijkheid?

Het kan niet vaak genoeg gezegd worden: ongelijkheid in vermogen is minder schadelijk dan ongelijkheid in beloning. Sinds het boek van Piketty denkt iedereen dat ‘de 1%’ van de rijksten verder van ons af staat dan ooit, maar dat is niet het geval. Verschil in vermogen tussen de ‘1%’ en de rest schommelt de laatste 15 jaar, en is zelfs een stuk minder groot dan vorige eeuw. Maar de verschillen in inkomens schaden sociale cohesie veel meer. Belemmering voor mensen om zichzelf te verbeteren. In de VS en het VK zijn die verschillen de afgelopen 40 jaar groter geworden. Waarom windt iedereen zich er nu over op? Omdat sinds de crisis salarissen op een lager niveau zijn beland; en omdat je sinds diezelfde crisis moeilijk kunt verdedigen dat het werk van de rijken automatisch ook de rest van de samenleving helpt. Britse econoom bepleit een Hollands klinkende oplossing: Nivellering. Zwaardere inkomstenbelasting aan de top, subsidie voor lage inkomens, etc. Op dit moment verdient de top 20% in Engeland 15x zo veel als de onderste 20%; maar na verrekening van belastingen en toeslagen en subsidies nog maar 4x zo veel. Zelfs die mate van nivellering is nog niet voldoende, vindt hij.

Correlatie en causatie

Er is een sterke correlatie tussen consumptie van margarine en het aantal echtscheidingen in Maine. Correlatie ja; maar oorzakelijk verband? De wetenschap neemt geen genoegen met correlatie, en dit voorbeeld maakt duidelijk waarom. Aan de andere kant: de zoektocht naar 100% oorzakelijk verband kan ook verlammend werken. Misschien is het wel een onmogelijke eis. Dus waar ligt tussen deze twee extremen de bruikbare waarheid? Soms is correlatie voldoende in de praktijk. Een economisch voorbeeld: als een kortingsaanbod het beste werkt op een dinsdag, hoe komt dat? Dondert niet, zet die korting er op. In medische wetenschap is dat soort correlatie vaak niet voldoende (hoewel de controverse over SSRI’s je wel het tegendeel doet vermoeden: antidepressiva worden voorgeschreven zonder dat artsen precies weten hoe het medicijn werkt). Correlatie is de sleutel tot een diepere waarheid, niet het einde van de zoektocht.

PS kijk vooral op de site van Tyler Vigen die ‘nietszeggende correlaties’ verzamelt en waar bovenstaand voorbeeld van de margarine vandaan komt. Bijvoorbeeld ook: er is een sterke samenhang tussen de uitgaven van de VS aan ruimte-onderzoek, en zelfmoorden door ophangen en verstikking…