Groene kool?

Wees groen, koop een kolenmijn. En sluit hem vervolgens! Daarmee verminder je de CO2-uitstoot in de toekomst. Klinkt geniaal. Columnist werkt het uit op de achterkant van de envelop. Er staat een kolenmijn te koop in West Virginia voor $7,8 miljoen. Produceert 10.000 ton kolen per maand en heeft een reserve van 8 miljoen ton. Een ton steenkool stoot 2,5 ton CO2 uit. Een ton CO2 afvangen en opslaan kost $100.

Dus in een maand zou de mijn kolen produceren met een uitstoot van 25.000 ton CO2, die $2,5 miljoen zou kosten om op te slaan. De mijn opkopen en sluiten is een goedkope manier van CO2-afvang: in drie maanden heb je de aankoopprijs van $7,8 miljoen er al uit!

‘Als ‘t te mooi klinkt om waar te zijn, is het waarschijnlijk te mooi om waar te zijn.’ Zo ook hier. Lezers wezen er op dat het koopcontract niet eigendom van de mijn verschaft, maar het recht om kolen te delven. En aan dat recht is een plicht verbonden om dat ook daadwerkelijk te doen. Waarom? Omdat de eigenaar van de mijn een percentage van de opbrengst krijgt.

Toch maar iets anders verzinnen.

Hoe meet je corruptie?

Corruptie is moeilijk te meten want inherent onzichtbaar. Dit onderzoek heeft een creatieve invalshoek: is er een correlatie tussen uitkeringen aan arme landen, en de deposito’s bij ‘belastingparadijzen?’ Het antwoord is: ja. Deze schrijvers stellen dat als je kijkt naar bedragen aan ontwikkelingshulp enerzijds en toename aan instroom op ‘offshore,’ gemiddeld 7,5% van ontwikkelingshulp in de zakken van elites in de ontvangende landen verdwijnt.

Vrije markt

Een ‘vrije markt’ werkt alleen als de maatschappij er klaar voor is. Wanneer zijn de burgers er klaar voor? Als ze vertrouwen hebben in de publieke instellingen en juridische waarborgen. Als de meerderheid van de bevolking nog een defensieve instelling heeft, risicomijdend – in de zogeheten ‘Uncertainty Avoidance’ categorie valt -, dan leidt een vrije-markt beleid tot een afname van het gemiddelde inkomen, niet een toename. Studie van twee economen van Tilburg en Radboud, van 67 landen over de periode 1970-2019.

Schande!

Gebruik maken van een belastingparadijs staat op hetzelfde morele niveau als het opvoeren van hypotheekrente als aftrekpost.  Ja, iedereen moet zijn wettelijk voorgeschreven deel aan het algemeen belang afdragen – maar je kunt van niemand eisen dat hij meer betaalt dan moet. En het gejeremieer over de casus-Hoekstra is potsierlijk. Was het 26.500 euro? Een flintertje van zijn pensioenpot. Wilt u eens kijken hoeveel geld uw pensioenfonds heeft gereserveerd voor u, voordat u begint verontwaardigd te worden? De Pandora papers zijn wel pikant als het gaat om de hoogte van bedragen. Hoe kan een premier van Tsjechië 12 miljoen euro over hebben om een kasteel in Frankrijk te kopen? Maar dat is niet meer zo verbazend als blijkt dat hij al tientallen jaren ondernemer is en volgens Forbes een vermogen heeft van ruim 3 miljard dollar. Dat de koning van Jordanië veel geld heeft, en goede belastingadviseurs, ach daar verbazen we ons toch niet over? Dus wat blijft er dan nog over van deze miljoenen pagina’s.

Belastingontwijking wordt mogelijk gemaakt door slechte wetten en gebrek aan internationale afspraken. Dus kritiek op belasting’paradijzen’ is eigenlijk kritiek op wetgevers. Parlementariërs. Tweede Kamerleden.

Crypto?

Econoom Tyler Cowen (ja hij weer, sorry, maar hij is echt bijzonder) zegt dat hij van mening is veranderd: hij gelooft dat cryptomunten toch een toekomst hebben. Waarom? ‘Het is mij duidelijk geworden, dit is geen bubbel. Er komt voortdurend talent op af.’

De interviewer vraagt hem: ‘Je gebruikt de samenklontering van talent als een indicator voor de vraag of iets gaat slagen of niet. (…) Kun je daar iets meer over zeggen?’

‘Crypto talent komt van over de hele wereld, dat is fenomenaal. Crypto talent is vaak zo positief en creatief. Ik denk dat Vitalik Buterin (mede-oprichter Ethereum, red.) een van de belangrijkste denkers van dit moment is.’ (…) ‘Als je in een crypto gesprek zit, dan is er een gedrevenheid, een optimisme, een positiviteit die je gewoon nergens anders vindt. En ze focusen op dingen bouwen, dingen doen – de hele tijd.’ (…) ‘We zijn er niet klaar voor. We zullen er een zootje van maken, net zoals met zo veel andere doorbraken in de wereldgeschiedenis, maar ik denk dat het gaat gebeuren en waarschijnlijk moet gebeuren.’

Okay. Tot zover Tyler Cowen. Dan, in de eerste reactie onder het verslag, een lange en oh zo grondige repliek. (Dit is wat internet zo veel beter maakt dan ‘de kranten’ van vroeger – onmiddellijke uitdaging door terzake deskundige mensen)

‘De karakteristieken van ‘geld’: het is een belofte van een kredietwaardig iemand, meestal een overheid of een centrale bank, dat ze je in de toekomst iets van waarde zullen geven. Bitcoin heeft geen vastgestelde toekomstige waarde. Als niemand die bitcoin wil kopen is de waarde nul. (…) Als je een bitcoin koopt gaat niets van jouw geld in de bitcoin zelf, het gaat in de zakken van de verkoper. (…) Een bitcoin is niet een belofte, maar een activum, en moet daarom vergeleken worden met andere activa die als geld gebruikt zijn (behouden voor toekomstige waarde in plaats van voor hun bruikbaarheid) zoals goud, zilver, chocola, sigaretten, of tulpen.’

Perpetuum mobile?

De wapenindustrie in de VS is de grootste ter wereld. ‘Het militair-industrieel complex’ zoals Eisenhower dat noemde. Nu de VS zich niet alleen uit Irak maar ook Afghanistan heeft teruggetrokken, zou dat wat minder kunnen. Deze studie waarschuwt dat er veel geld gaat naar deze bedrijfstak, die desondanks lobbiet voor meer, meer, meer. Er zijn altijd nieuwe bedreigingen, zoals China, of Iran, of Rusland. En zou een korting op de begroting van het Pentagon niet ook economische krimp kunnen veroorzaken, als deze bedrijfstak zo groot is? Dat is een argument waar politici gevoelig voor zijn. (tip B. Suringar)

Dat valt wel mee, lijkt het. De helft van de Pentagon-begroting gaat naar leveranciers (vliegtuigen, schepen, munitie, kleding etc). Die begroting was in 2019 ongeveer 3,7% van het BBP. Dus ruwweg 1,8% voor het militair-industrieel complex. Een korting zou geen economische aardverschuiving zijn.

PS: er zijn landen die meer uitgeven aan hun bewapening:

Werk

Rare tijden. In het tweede kwartaal waren er in Nederland voor het eerst sinds het CBS dit meet, meer vacatures dan werklozen. Hetzelfde in de VS; anecdotes in de pers over bedrijven die iedereen ongezien aannemen: ‘Sollicitatie niet nodig.’ Is dit goed nieuws, of zorgelijk? Er is een theorie dat mensen sinds het gedwongen thuisblijven door corona, zich zijn gaan afvragen of de baan – met de monotonie, en de verloren tijd door files – wel het geld waard is. ‘Bedrijven noemen dit een tekort aan arbeidskrachten. Arbeidskrachten zouden dit een ontkiemen van vakbondsmacht kunnen noemen,’ schrijft Joel Suarez, een prof aan CUNY. Hij schreef een essay over de arbeidsmarkt ‘van onderaf,’ zoals hij het zelf noemt. Hij betreurt het verdwijnen van ‘echte banen’ van mensen die dingen maken. De nieuwe banen in software, coding, ontwerp en dergelijke bieden niet de verbondenheid die ‘ouderwetse’ banen boden. Bazen in Silicon Valley zijn al net zo vrekkig en harteloos als de fabriekseigenaren in de 19de eeuw. Ouderwetse banen in de nieuwe economie – schoonmaak, bouw, chaufferen – zijn vaak laagbetaald en bieden weinig uitzicht. Suarez noteert trieste verhalen van mensen die aan twee banen niet voldoende hebben, die hun huis moeten verkopen en hun pensioen opeten.

Al lezende bekroop mij twijfel. Maar veel van die nieuwe banen zijn toch veel leuker? Software schrijven, coderen, marketing vergen creativiteit. Je kunt je er in vinden. Je kunt je er in kwijt. Banen ‘achter de computer’ zijn minder gevaarlijk, verdienen vaak beter, en geven flexibiliteit – als de baas ruimte biedt om ook thuis te werken. Natuurlijk, verliezers zijn er altijd, maar is het echt erger dan ‘vroeger?’

En dan struikel ik opeens over de column Bartleby in The Economist, deze week. ‘Waarom mensen altijd zo somber zijn over werk.’  Openingszin: ‘Zeggen dat de moderne economie geen ‘goede banen’ meer biedt is net zo oncontroversieel als zeggen dat Messi goed kan voetballen.’ Hoe komt dat? Kort samengevat: de klacht was er al in de 19de eeuw; mensen houden niet van de onrust die nu eenmaal onvermijdelijk is bij een markteconomie; en het belangrijkste: mensen hebben moeite om de voor- en de nadelen af te wegen. Minder vakbondsmacht betekent misschien minder hoge lonen; maar wel meer kansen voor jongeren, immigranten en vrouwen. Van zittend werken word je misschien dik; maar het is een stuk minder gevaarlijk dan in een mijn werken. Mensen werken korter, krijgen meer loon en lopen minder risico dan ooit tevoren. En volgens opiniepeiler Gallup waren mensen in de jaren ’60 en ’70 niet gelukkiger in hun werk dan nu; de jaren ’90 bieden hetzelfde beeld. Vorig jaar zei 56% van Amerikaanse werknemers dat ze ‘compleet’ tevreden waren met hun baan, het hoogste percentage ooit.

Groeiers

Opvallend: dit zijn helemaal geen snelle groeiers. Maar dat wisten we wel, de meeste landen in Europa hebben een krimpende of stabiele bevolking dus er is weinig voor nodig om de titel ‘snel’ te ontvangen. Utrecht de enige Nederlandse stad, met 1,1% op plaats 14. Numero uno is in Rusland, Balashikha met 2,01%. Maar de wereldwijde trend van samenklontering in steden vindt ook hier plaats: nu woont driekwart van Europeanen in steden, in 2050 naar verwachting 84%.

Het einde van de staat

Weer een geweldig essay van Tomas Pueyo. ‘Internet en blockchain zullen landen doen verdwijnen.’ Het einde van de natie-staat, de bron van zo veel ellende. Hoezo? Dit is de redenering: er was verzet tegen de Katholieke Kerk, 700 jaar oppermachtig in Europa, vóór Martin Luther. Maar niemand kon zijn protest laten horen buiten zijn dorp. Luther had de drukpers.

In de 18de eeuw en de 19de eeuw waren er ook volksmenners, maar die konden niet miljoenen bereiken.

In de 20ste eeuw: Hitler, Mussolini, Stalin en Mao hadden de radio. Latere potentaten hadden televisie. Media zorgen voor machtsverschuivingen. Maar ‘media,’ zoals we ze noemen, zijn unilateraal, eenrichtingsverkeer.

Internet geeft iedere burger de kans om terug te praten. Internet maakt ook kennis voor iedereen beschikbaar, zodat iedereen die kennis kan ‘bevruchten:’ aanvullen en  verbeteren. Internet ‘decentraliseert’ kennis. De Kerk had een monopolie op God; Luther zei ‘iedereen heeft zijn eigen verbintenis met God.’ De Kerk hief belastingen, en de kerkdienaars van hoog tot laag werden corrupt. De natiestaat heft belastingen – en zo’n monopolie op geldinning leidt in ieder geval tot inefficiëntie, en ja, vaak corruptie.

Blockchain, een product van internet, kan helpen om de heersende macht van onze tijd omver te werpen, net zoals Luther dat deed met de Kerk. Luther presenteerde zijn 95 stellingen als uitnodiging tot debat. Vergelijk forums op internet. Pueyo vraagt: wat zijn de 95 stellingen voor onze tijd?

Ontwikkeling

Albert O. Hirschman was een Amerikaanse econoom die bestudeerde hoe ‘ontwikkelingslanden’ geholpen konden worden om rijker te worden. Niet om het geld, maar omdat corruptie en inefficiëntie leiden tot politieke instabiliteit, en het risico van dictatuur. Wat hij in 1958 schreef, met het vizier op Latijns-Amerikaanse landen, is nog steeds relevant. ‘In plaats van te kijken naar alomvattende plannen, gebaseerd op heroïsche aannames, zouden ontwikkelingslanden zich moeten concentreren op de onzichtbare processen – ‘verborgen beweegredenen’ – die al in het spel zijn.’ (…) ‘Ontwikkeling gebeurt niet door het ontdekken van de perfecte combinatie van bestaande grondstoffen en de correcte manier van ze te benutten, als wel door het zien van processen, drukmiddelen en prikkels; en de manieren waarop technologie en investering veranderingsprocessen in gang brengen.’

Bespreking van een nieuwe biografie van Hirschman.