Pandemie-economie

Amerikaanse huishoudens hebben afgelopen jaar een biljoen dollar (1.000 miljard) meer verdiend dan in 2019. Er is een overheidsstimulans van nog eens een biljoen. Wat doen mensen die onverwacht geld krijgen en het niet kunnen uitgeven? Schulden aflossen en sparen. ‘Amerikanen hebben nu collectief minder schuld op hun credit cards staan dan in 2007, terwijl de economie in de tussentijd met 48% is gegroeid en er 30 miljoen meer Amerikanen zijn.’ En: ‘Amerikaanse huishoudens hebben nu 1,8 biljoen dollar op hun lopende rekening staan, vergeleken met 800 miljard een jaar geleden.’ Je valt van de ene verbluffende statistiek in de andere, in dit verhaal. Maar: de ongelijkheid is enorm toegenomen. Spaarrekeningen zijn gezwollen, maar niet voor iedereen: ‘61% van Amerikanen is zijn totale spaarpot kwijt aan het eind van dit jaar.’ Er zijn minder banen – maar de markt voor goedbetaald werk is weer geheel hersteld, terwijl voor banen die 16 dollar per uur betalen, de markt met een kwart is gekrompen.’

‘Inflatie komt’

Het duurt nog wel eventjes voordat inflatie terugkeert. Dat is de conclusie van mijn serie podcasts ‘Dit Kan Niet Goed Gaan,’ zie Spotify/iTunes/BNR. Zes economen zien weinig kans in de nabije toekomst dat inflatie terugkeert, dus dat centrale banken de rente verhogen, dus dat grote staatsschulden ondraaglijk worden. Maar als nou … ?

FT-veteraan Martin Wolf bespreekt een boek met de stelling: inflatie wakkert binnenkort wel aan. ‘Vijf tot 10%, in 2021,’ nog wel. Dan zou een staatsschuld die nu vrijwel niks kost om te onderhouden (want rente is vrijwel nul, of negatief, op dit moment) plotseling leiden tot een zware belasting van het jaarbudget. Want die rente drukt op de begroting.

Waar zou die inflatie dan vandaan moeten komen? In The Great Demographic Reversal zeggen academicus Charles Goodhart en  Manoj Pradhan (ex-Morgan Stanley): het einde van inflatie in de jaren ’80 was niet het gevolg van hogere rente en het beleid van Fed-baas Paul Volcker, maar van mondialisering en het belangrijkste: deelname door China aan de wereleconomie. Dat tijdperk van lage inflatie en hoge schulden komt nu ten einde, denken zij. Waarom?

Vrijhandel is niet langer heilig. Geen enkele economie kan doen wat China deed, op die schaal. Oudere bevolking betekent minder arbeidsaanbod in die arme landen, en is duur voor de staatskas. Minder arbeiders betekent dat arbeid schaarser wordt en dus dat loonkosten hoger kunnen worden. Meer consumenten – pensionado’s – ten opzichte van producenten betekent opwaartse druk op prijzen, en dat leidt tot inflatie. (betaalmuur)

Onverwacht

Amerikaanse uitgevers hebben hun voorjaarsboeken opgeschort; willen nu die onthullen; dat wringt met de herfst-lijst; maar het onverwachte is dat de drukkerijen de vraag niet aankunnen. Of – drukkerij, om precies te zijn. Er waren kennelijk in de VS nog maar twee drukkerijen voor boeken, Quad en LSC, en LSC vroeg surseance aan in juni ….

 

Ziek Italië

‘In het derde kwartaal van dit jaar zal de economische productie van Italië ongeveer op het niveau zijn van 1997. Deels door strenge lockdowns, maar ook door verlies van de belangrijke toeristenomzet en een overheid die geen geld meer heeft om de economie te stimuleren. (…) Italië zal pas in 2024 weer op pre-corona niveau zitten.’ Denkt de Economist Intelligence Unit, die Italië ‘de zieke man van Europa’ noemt.

 

Kloof

Hoe zuidelijker de landen, hoe groter de krimp in BBP dit jaar, valt te concluderen uit deze voorspelling van de Europese Commissie. Bloomberg interpreteert dat als: hoe meer afhankelijk van toerisme, hoe kwetsbaarder.

Subsidie?

Australië gaat een ‘bindende gedragscode’ schrijven waarmee Facebook en Google worden gedwongen om advertentieinkomsten te delen met kranten en andere nieuwsorganisaties. Dit is iets dat al in enkele Europese landen is geprobeerd. Het is meer een uitbesteden van subsidiebeleid.

Als je kranten en ‘nieuws-ecosysteem’ belangrijk vindt voor de samenleving, waarom dan niet eerlijk zijn en gewoon subsidiëren als een balletgezelschap, of een regionaal museum? Dit is niet revolutionair. We doen het allang: de NOS draait voor meer dan de helft op subsidie.

‘De ergste vorm van socialisme’

Scott Galloway (55) is ondernemer, schreef boeken, en geeft nu onder andere les op NYU. Weer een mening, maar eentje die bij mij een paar snaren raakte. Oordeel zelf. Zijn kritiek richt zich op de VS, maar veel is toepasbaar op Nederland en Europa.

‘Reddingsmaatregelen moeten mensen helpen, niet bedrijven.’

‘Sinds 2000 hebben Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen 66 keer faillissement aangevraagd.  Een duidelijk kwetsbare bedrijfstak. Toch hebben de besturen van de grootste zes maatschappijen 96% van hun vrije kasstroom besteed aan aandelen-terugkoop waardoor de koers hoog bleef en hun bonussen ook. Nu willen ze staatssteun. We zouden ze gewoon kopje-onder moeten laten gaan.’ (…) ‘En wat gebeurt er bij een (hellup!) faillissement? Houders van aandelen en hoogrentende obligaties verliezen hun geld. Dat zijn de mensen die sinds 2008 hun geld met een factor 3,3 hebben vermenigvuldigd.’

Zijn punt is: mensen zullen altijd willen vliegen, dus er komt heus wel weer een andere luchtvaartmaatschappij. Die hopelijk beter wordt gemanaged.

Voor Nederland en Europa: vervang ‘Raad van Bestuur’ door ‘vakbonden.’

‘Een pijler van kapitalisme is dat je winnaars niet kunt belonen zonder verliezers te straffen. Ik maak me zorgen dat onze overheid werkt voor de rijken, en zich richt op het beschermen van de vorige generatie winnaars, zelfs als dat betekent dat de komende generaties minder kans krijgen om te winnen.’

‘Dit is niet kapitalisme, maar de ergste vorm van socialisme – vriendjespolitiek.’ (tip A. Steensma)

Onhoudbaar

… zegt econoom Tyler Cowen. ‘Op een zeker moment krijg je onherstelbare, escalerende economische schade en dat laten we niet gebeuren. Ook al zeggen we nog zo vaak ‘een mensenleven is niet in geld uit te drukken.’

‘Amerika is een democratie, en de modale stemmer gaat niet dood aan het coronavirus (deze zin wordt niet genoeg herhaald in de meeste analyses). En daarom gaan we binnenkort weer open, hoe de sommen over levens en toekomstig BNP ook uitvallen.’

‘Een model voor goed beleid moet niet vragen ‘wat is de optimale duur van een lockdown’ maar: ‘Wat moeten we nu doen, in de wetenschap dat een lockdown niet lang kan duren?’

Nederland is niet de Verenigde Staten. Maar gelden deze factoren niet ook hier?

Nog een historisch voorbeeld

De griepepidemie van 1957, de Aziatische griep. Die eiste 70-100.000 levens in de VS (de bevolking was toen ruwweg 170 miljoen, dus 0,5%). BBP daalde 4% in Q4, en 10% in Q1 van 1958. Maar daarna sprong de economie weer terug naar 10% groei; voor het kalenderjaar 1958 als geheel was het eindresultaat -1%. Een korte, diepe recessie dus. Als u tijd hebt, lees de commentaren.

Resultaten in het verleden ……

Economische gevolgen?

Eerste poging om economische gevolgen van Corona in te schatten. Groep economen van Harvard bestudeerde de ‘Spaanse Griep’ pandemie van 1918-20, die eiste 29 miljoen levens in 43 landen, 2% van de bevolking. Dat zou neerkomen op 150 miljoen mensen nu, op een wereldbevolking van 7,5 miljard. (De teller van Johns Hopkins staat nu op 17.500 doden.) Economisch effect toen: 6% daling van BBP per jaar, dat is ongeveer de orde van grootte van de Grote Recessie van 2008. We staan nog maar aan het begin, we hebben geen idee hoe lang het gaat duren of hoe diep het Coronavirus zich gaat verspreiden. Dus parallellen trekken is gevaarlijk. De pandemie van 1918-20 kan misschien dienen als ‘worst case scenario,’ zeggen de schrijvers.