Kloof

Hoe zuidelijker de landen, hoe groter de krimp in BBP dit jaar, valt te concluderen uit deze voorspelling van de Europese Commissie. Bloomberg interpreteert dat als: hoe meer afhankelijk van toerisme, hoe kwetsbaarder.

Subsidie?

Australië gaat een ‘bindende gedragscode’ schrijven waarmee Facebook en Google worden gedwongen om advertentieinkomsten te delen met kranten en andere nieuwsorganisaties. Dit is iets dat al in enkele Europese landen is geprobeerd. Het is meer een uitbesteden van subsidiebeleid.

Als je kranten en ‘nieuws-ecosysteem’ belangrijk vindt voor de samenleving, waarom dan niet eerlijk zijn en gewoon subsidiëren als een balletgezelschap, of een regionaal museum? Dit is niet revolutionair. We doen het allang: de NOS draait voor meer dan de helft op subsidie.

‘De ergste vorm van socialisme’

Scott Galloway (55) is ondernemer, schreef boeken, en geeft nu onder andere les op NYU. Weer een mening, maar eentje die bij mij een paar snaren raakte. Oordeel zelf. Zijn kritiek richt zich op de VS, maar veel is toepasbaar op Nederland en Europa.

‘Reddingsmaatregelen moeten mensen helpen, niet bedrijven.’

‘Sinds 2000 hebben Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen 66 keer faillissement aangevraagd.  Een duidelijk kwetsbare bedrijfstak. Toch hebben de besturen van de grootste zes maatschappijen 96% van hun vrije kasstroom besteed aan aandelen-terugkoop waardoor de koers hoog bleef en hun bonussen ook. Nu willen ze staatssteun. We zouden ze gewoon kopje-onder moeten laten gaan.’ (…) ‘En wat gebeurt er bij een (hellup!) faillissement? Houders van aandelen en hoogrentende obligaties verliezen hun geld. Dat zijn de mensen die sinds 2008 hun geld met een factor 3,3 hebben vermenigvuldigd.’

Zijn punt is: mensen zullen altijd willen vliegen, dus er komt heus wel weer een andere luchtvaartmaatschappij. Die hopelijk beter wordt gemanaged.

Voor Nederland en Europa: vervang ‘Raad van Bestuur’ door ‘vakbonden.’

‘Een pijler van kapitalisme is dat je winnaars niet kunt belonen zonder verliezers te straffen. Ik maak me zorgen dat onze overheid werkt voor de rijken, en zich richt op het beschermen van de vorige generatie winnaars, zelfs als dat betekent dat de komende generaties minder kans krijgen om te winnen.’

‘Dit is niet kapitalisme, maar de ergste vorm van socialisme – vriendjespolitiek.’ (tip A. Steensma)

Onhoudbaar

… zegt econoom Tyler Cowen. ‘Op een zeker moment krijg je onherstelbare, escalerende economische schade en dat laten we niet gebeuren. Ook al zeggen we nog zo vaak ‘een mensenleven is niet in geld uit te drukken.’

‘Amerika is een democratie, en de modale stemmer gaat niet dood aan het coronavirus (deze zin wordt niet genoeg herhaald in de meeste analyses). En daarom gaan we binnenkort weer open, hoe de sommen over levens en toekomstig BNP ook uitvallen.’

‘Een model voor goed beleid moet niet vragen ‘wat is de optimale duur van een lockdown’ maar: ‘Wat moeten we nu doen, in de wetenschap dat een lockdown niet lang kan duren?’

Nederland is niet de Verenigde Staten. Maar gelden deze factoren niet ook hier?

Nog een historisch voorbeeld

De griepepidemie van 1957, de Aziatische griep. Die eiste 70-100.000 levens in de VS (de bevolking was toen ruwweg 170 miljoen, dus 0,5%). BBP daalde 4% in Q4, en 10% in Q1 van 1958. Maar daarna sprong de economie weer terug naar 10% groei; voor het kalenderjaar 1958 als geheel was het eindresultaat -1%. Een korte, diepe recessie dus. Als u tijd hebt, lees de commentaren.

Resultaten in het verleden ……

Economische gevolgen?

Eerste poging om economische gevolgen van Corona in te schatten. Groep economen van Harvard bestudeerde de ‘Spaanse Griep’ pandemie van 1918-20, die eiste 29 miljoen levens in 43 landen, 2% van de bevolking. Dat zou neerkomen op 150 miljoen mensen nu, op een wereldbevolking van 7,5 miljard. (De teller van Johns Hopkins staat nu op 17.500 doden.) Economisch effect toen: 6% daling van BBP per jaar, dat is ongeveer de orde van grootte van de Grote Recessie van 2008. We staan nog maar aan het begin, we hebben geen idee hoe lang het gaat duren of hoe diep het Coronavirus zich gaat verspreiden. Dus parallellen trekken is gevaarlijk. De pandemie van 1918-20 kan misschien dienen als ‘worst case scenario,’ zeggen de schrijvers.

Boeren

Op 11 november maakte ik mij schuldig aan een opinie. Dat had ik beter niet kunnen doen. Lezer H. Oerlemans tikte mij op de vingers en stuurde deze week nog een bericht erachteraan. De strekking: Boeren moeten niet lopen fiepen, hun aandeel in de economie en in de export is bescheiden, en ze produceren wel degelijk onevenredig veel stikstof. Het uitstekend gedocumenteerde artikel stond in Follow the Money.  (Achter betaalmuur, dus ik weet niet of de link werkt. Overweeg een abonnement!) Ik zal mij in de toekomst onthouden van meningen. 

De waarde van de export is € 26 miljard, ‘dat is nog geen 28% van het exportcijfer waarmee de LTO en Farmers Defence Force mooie sier maken,’ concludeert FtM na vergelijking van rapporten van CBS en Wageningen.

De toegevoegde waarde is beperkt; stikstof is aanzienlijk:

 

De wereld is gek

Onder de opgewekte kop ‘De Wereld is Gek Geworden en Het Systeem Werkt Niet Meer’ schrijft ondernemer en investeerder Ray Dalio de beste beknopte uitleg van ons merkwaardige tijdgewricht die ik ooit heb gelezen. Dit is de openingsalinea:

‘Geld is gratis voor mensen die kredietwaardig zijn, want de beleggers die geld geven zijn bereid om het voor minder terug te krijgen. Om precies te zijn: geldschieters accepteren zeer lage of negatieve rente op leningen aan kredietwaardigen en vinden het prima om de hoofdsom voorlopig niet terug te zien. Dat doen ze omdat ze een enorme hoeveelheid geld te investeren te hebben, die hen is opgedrongen – en nog steeds wordt opgedrongen – door centrale banken die papieren activa opkopen in de ijdele hoop dat dat ze daarmee economische bedrijvigheid en inflatie aanmoedigen. Dat gebeurt niet, omdat de investeerders die berg geld niet uitgeven, maar investeren.’

Geld van investeerders gaat bovendien naar nieuwe bedrijven, niet ‘ouderwetse’ met trage waardegroei. Die laatsten hebben vaak zelf voldoende en kunnen bijna gratis lenen op de kapitaalmarkten. Dus zoeken de investeerders startups omdat die het soort van rendement beloven dat nodig is om de investering te rechtvaardigen. Dat leidt onherroepelijk tot teleurstellingen.

Geld is er dus in overvloed voor kredietwaardigen – oftewel de mensen die al geld hebben – en bijna niet voor mensen zonder spaargeld. Vroeger deelden die wel in de toenemende welvaart. Maar omdat de kapitaalgroei  wordt aangezwengeld door gratis geld, dat niet wordt uitgegeven maar gespaard of geïnvesteerd, sijpelt de welvaart niet naar beneden. De kloof tussen haves en have-nots wordt groter.

Hij eindigt een beetje slap met ‘ik denk dat er daarom een paradigma verschuiving zal komen’ zonder precies te zeggen waar deze omwenteling dan uit bestaat. Maar, mooie analyse. (tip C. van Scheltinga)

Tegelijkertijd moeten wij altijd argwanend zijn als investeerders gaan publiceren. Bridgewater, het bedrijf van Dalio, heeft $1,5 miljard belegd in opties die gokken op grote dalingen op de Amerikaanse en Europese beurzen. Wat kwam er eerst – het gepubliceerde pessimisme of de belegging? Dalio repliceert: dit is maar 1% van ons belegd vermogen dus het zegt niets over ons totale beleid of onze visie.

Achterhaald?

Denkvoer voor het weekeinde. ‘Economische theorie lijkt steeds meer als een schuur vol met kapot gereedschap. De bestaande discipline is ontworpen om de problemen van een andere eeuw op te lossen. De uitdaging om de optimale verdeling van werk en grondstoffen te vinden, om optimale economische groei te verwezenlijken, is niet de uitdaging waar wij nu voor staan: namelijk hoe we moeten omgaan met toenemende technologische productiviteit, afnemende vraag naar arbeid, en het organiseren van allerlei zorg – dit alles zonder de Aarde te vernietigen.’

‘We leven nu in een andere wereld dan voor de recessie [van 2008, red.]. Dalende werkloosheid drijft niet langer de lonen omhoog. Geld drukken veroorzaakt geen inflatie. En toch is de taal van het publieke debat en de wijsheid in economische lesboeken vrijwel ongewijzigd gebleven.’

Furieuze bespreking van Brits econoom Robert Skidelsky’s nieuwe boek ‘Money and Government: The Past and Future of Economics.’  Wat biedt Skidelsky voor alternatief? De recensent is te boos om dat te vermelden. Hij vindt dat we economische wijsheid kunnen vinden in ‘gedragswetenschappen, feminisme, psychologie en zelfs antropologie.’ Dat is een beetje jammer, want in de rest van het artikel stelt hij wel allerlei terechte vragen.

In mineur

Ted Gioia, jazzmuzikant en muziekhistoricus: ‘Vroeger was er een waardeketen in de muziek. Begon bij de muzikant, die werkte voor een studio. De platen gingen naar de distributeur, naar de winkel, naar de klant. Iedereen had een belang bij de waardeketen en de gezondheid van het muziek-ecosysteem. (…) Die keten is nu verbroken. Apple geeft liedjes weg om apparaten te te verkopen. De muziek-subeconomie kan ze niks schelen. Voor hen zou het een ‘loss leader’ kunnen zijn. Google kan het ook niets schelen. Die zouden liedjes weggeven om meer advertenties te kunnen verkopen. Dat is wat ze nu al doen, met YouTube.’