Nog een historisch voorbeeld

De griepepidemie van 1957, de Aziatische griep. Die eiste 70-100.000 levens in de VS (de bevolking was toen ruwweg 170 miljoen, dus 0,5%). BBP daalde 4% in Q4, en 10% in Q1 van 1958. Maar daarna sprong de economie weer terug naar 10% groei; voor het kalenderjaar 1958 als geheel was het eindresultaat -1%. Een korte, diepe recessie dus. Als u tijd hebt, lees de commentaren.

Resultaten in het verleden ……

Economische gevolgen?

Eerste poging om economische gevolgen van Corona in te schatten. Groep economen van Harvard bestudeerde de ‘Spaanse Griep’ pandemie van 1918-20, die eiste 29 miljoen levens in 43 landen, 2% van de bevolking. Dat zou neerkomen op 150 miljoen mensen nu, op een wereldbevolking van 7,5 miljard. (De teller van Johns Hopkins staat nu op 17.500 doden.) Economisch effect toen: 6% daling van BBP per jaar, dat is ongeveer de orde van grootte van de Grote Recessie van 2008. We staan nog maar aan het begin, we hebben geen idee hoe lang het gaat duren of hoe diep het Coronavirus zich gaat verspreiden. Dus parallellen trekken is gevaarlijk. De pandemie van 1918-20 kan misschien dienen als ‘worst case scenario,’ zeggen de schrijvers.

Boeren

Op 11 november maakte ik mij schuldig aan een opinie. Dat had ik beter niet kunnen doen. Lezer H. Oerlemans tikte mij op de vingers en stuurde deze week nog een bericht erachteraan. De strekking: Boeren moeten niet lopen fiepen, hun aandeel in de economie en in de export is bescheiden, en ze produceren wel degelijk onevenredig veel stikstof. Het uitstekend gedocumenteerde artikel stond in Follow the Money.  (Achter betaalmuur, dus ik weet niet of de link werkt. Overweeg een abonnement!) Ik zal mij in de toekomst onthouden van meningen. 

De waarde van de export is € 26 miljard, ‘dat is nog geen 28% van het exportcijfer waarmee de LTO en Farmers Defence Force mooie sier maken,’ concludeert FtM na vergelijking van rapporten van CBS en Wageningen.

De toegevoegde waarde is beperkt; stikstof is aanzienlijk:

 

De wereld is gek

Onder de opgewekte kop ‘De Wereld is Gek Geworden en Het Systeem Werkt Niet Meer’ schrijft ondernemer en investeerder Ray Dalio de beste beknopte uitleg van ons merkwaardige tijdgewricht die ik ooit heb gelezen. Dit is de openingsalinea:

‘Geld is gratis voor mensen die kredietwaardig zijn, want de beleggers die geld geven zijn bereid om het voor minder terug te krijgen. Om precies te zijn: geldschieters accepteren zeer lage of negatieve rente op leningen aan kredietwaardigen en vinden het prima om de hoofdsom voorlopig niet terug te zien. Dat doen ze omdat ze een enorme hoeveelheid geld te investeren te hebben, die hen is opgedrongen – en nog steeds wordt opgedrongen – door centrale banken die papieren activa opkopen in de ijdele hoop dat dat ze daarmee economische bedrijvigheid en inflatie aanmoedigen. Dat gebeurt niet, omdat de investeerders die berg geld niet uitgeven, maar investeren.’

Geld van investeerders gaat bovendien naar nieuwe bedrijven, niet ‘ouderwetse’ met trage waardegroei. Die laatsten hebben vaak zelf voldoende en kunnen bijna gratis lenen op de kapitaalmarkten. Dus zoeken de investeerders startups omdat die het soort van rendement beloven dat nodig is om de investering te rechtvaardigen. Dat leidt onherroepelijk tot teleurstellingen.

Geld is er dus in overvloed voor kredietwaardigen – oftewel de mensen die al geld hebben – en bijna niet voor mensen zonder spaargeld. Vroeger deelden die wel in de toenemende welvaart. Maar omdat de kapitaalgroei  wordt aangezwengeld door gratis geld, dat niet wordt uitgegeven maar gespaard of geïnvesteerd, sijpelt de welvaart niet naar beneden. De kloof tussen haves en have-nots wordt groter.

Hij eindigt een beetje slap met ‘ik denk dat er daarom een paradigma verschuiving zal komen’ zonder precies te zeggen waar deze omwenteling dan uit bestaat. Maar, mooie analyse. (tip C. van Scheltinga)

Tegelijkertijd moeten wij altijd argwanend zijn als investeerders gaan publiceren. Bridgewater, het bedrijf van Dalio, heeft $1,5 miljard belegd in opties die gokken op grote dalingen op de Amerikaanse en Europese beurzen. Wat kwam er eerst – het gepubliceerde pessimisme of de belegging? Dalio repliceert: dit is maar 1% van ons belegd vermogen dus het zegt niets over ons totale beleid of onze visie.

Achterhaald?

Denkvoer voor het weekeinde. ‘Economische theorie lijkt steeds meer als een schuur vol met kapot gereedschap. De bestaande discipline is ontworpen om de problemen van een andere eeuw op te lossen. De uitdaging om de optimale verdeling van werk en grondstoffen te vinden, om optimale economische groei te verwezenlijken, is niet de uitdaging waar wij nu voor staan: namelijk hoe we moeten omgaan met toenemende technologische productiviteit, afnemende vraag naar arbeid, en het organiseren van allerlei zorg – dit alles zonder de Aarde te vernietigen.’

‘We leven nu in een andere wereld dan voor de recessie [van 2008, red.]. Dalende werkloosheid drijft niet langer de lonen omhoog. Geld drukken veroorzaakt geen inflatie. En toch is de taal van het publieke debat en de wijsheid in economische lesboeken vrijwel ongewijzigd gebleven.’

Furieuze bespreking van Brits econoom Robert Skidelsky’s nieuwe boek ‘Money and Government: The Past and Future of Economics.’  Wat biedt Skidelsky voor alternatief? De recensent is te boos om dat te vermelden. Hij vindt dat we economische wijsheid kunnen vinden in ‘gedragswetenschappen, feminisme, psychologie en zelfs antropologie.’ Dat is een beetje jammer, want in de rest van het artikel stelt hij wel allerlei terechte vragen.

In mineur

Ted Gioia, jazzmuzikant en muziekhistoricus: ‘Vroeger was er een waardeketen in de muziek. Begon bij de muzikant, die werkte voor een studio. De platen gingen naar de distributeur, naar de winkel, naar de klant. Iedereen had een belang bij de waardeketen en de gezondheid van het muziek-ecosysteem. (…) Die keten is nu verbroken. Apple geeft liedjes weg om apparaten te te verkopen. De muziek-subeconomie kan ze niks schelen. Voor hen zou het een ‘loss leader’ kunnen zijn. Google kan het ook niets schelen. Die zouden liedjes weggeven om meer advertenties te kunnen verkopen. Dat is wat ze nu al doen, met YouTube.’

Sorry

Fragment van lijst van multinationals die aan China hun excuses hebben aangeboden, en waarom. Totaal 21 op deze lijst, waaronder verder ook Audi, Zara, Versace, GAP, Marriott. China gebruikt zijn economische macht niet alleen om internationaal uit te breiden maar ook om zijn niet-Westerse waarden en normen – waaronder: censuur – op te dringen aan de buitenwereld. Waag het niet om in een powerpoint een kaart van China te tonen, waarop Taiwan of Hong Kong ontbreken ….

PS: dezelfde week heeft de WSJ een opiniestuk over ‘digitaal imperialisme:’ bedrijven in San Francisco leggen hun waardenstelsel op aan hun klanten, die over de hele wereld zitten. (betaalmuur, helaas)

Drukste vliegvelden

Top-20 in de periode 2000-2018. Meest frappant is dat Schiphol zijn positie ergens rond de 10de plek gewoon vasthoudt ondanks de opkomst van Dubai, Sjanghai en Istanboel; en JFK in New York langzaam verdwijnt uit de top-20.

Boetevrije bieb

Naar aanleiding van mijn stuk afgelopen vrijdag over Amerikaanse bibliotheken die de boete voor te laat retourneren hebben afgeschaft, stuurde A. Nieuwland dit: 45% van de bibliotheken in Nederland kent een vorm van boetevrij abonnement. Raken die bibliotheken meer boeken kwijt, was mijn vraag? De beste studie betreft een onderzoek gedurende drie kwartalen in 2012, met 375 deelnemers in Boxmeer. Intussen is het aantal boetevrije bibliotheken toegenomen.

Klimaat is overal

De omslag van het weekblad bestaat uit strepen. Iedere streep is een jaar. Referentie is de gemiddelde wereldtemperatuur van de 30 jaar jaar tussen 1971-2000. Blauwe lijnen zijn kouder dan de nullijn, gele en rode zijn warmer. Hoe je met grafische vormgeving een verhaal vertelt. Er valt vast wel wat op aan te merken (waarom nou net die 30 jaar?) maar zoals de hoofdredacteur zegt: ‘Klimaat raakt nu alles waar we over schrijven.’

Vandaag staken enkele duizenden werknemers van Amazon, Microsoft en Google om te protesteren tegen het feit dat hun werkgever nog steeds opdrachten uitvoert voor oliemaatschappijen. De ‘Wereld klimaatstaking’ begint vandaag en zal leiden tot demonstraties in 150 locaties, ook bij de Klimaattop van de VN in New York volgende week.

Amazon kondigde gisteren maatregelen aan. Het gaat voor 100 miljoen dollar aan bomen planten; het heeft 100.000 elektrische bestelbussen besteld. Amazon zal streven naar 80% vernieuwbare energie in 2024 en 100% in 2030. (Op dit moment is 40% van de energie die het bedrijf verbruikt vernieuwbaar.) In 2040 moet het bedrijf wereldwijd geheel CO2-neutraal draaien. Dat is tien jaar eerder dan het doel van de landen die het klimaatverdragvan Parijs ondertekenden.

De hoofdstad van Australië, Canberra (de helft van het aantal inwoners van Amsterdam), zal vanaf 1 januari aanstaande uitsluitend nog energie inkopen van zon- en windcentrales en leveranciers die draaien op duurzame ‘brandstof.’ Dat is de eerste stad in het Zuidelijk Halfrond. In Europa zijn er al verschillende regio’s, in Duitsland, Oostenrijk en Spanje, die deze stap hebben gezet.

Het bouwen van een windmolenpark is nu 50% goedkoper dan in 2010. Het produceren van energie met zonnestralen is nu 85% goedkoper. Daardoor zijn deze vormen van energie-opwekking nu goedkoper dan steenkolen- of aardgascentrales in twee derde van de wereld, schrijft Bloomberg. Subsidie is dus niet meer nodig.