We weten niet wat we niet weten

Dunning-Kruger Effect: wij overschatten onze kennis. Test na test toont aan dat dit niet allen het geval is bij arrogante kwasten, maar bij iedereen. * Onthoud dit, voordat u medisch nieuws doorgeeft. Of statistische wijsheden. Of prognoses. Wees voorzichtig op ieder gebied waar u niet deskundig bent.

Ook De Bicker stapt wel eens mis. Onlangs nog. Hoe probeer ik dat te voorkomen? Basisregels voor het lezen: welk medium publiceert het. Wie is de schrijver, wat zegt internet over hem.  Geeft hij zijn bronnen, laat hij tegenargumenten toe, en beantwoordt hij die. Staan er veel spelfouten in het artikel?

Is het video? Wees dan extra voorzichtig. Lopen geluid en beeld synchroon? Zo niet, dan is er misschien geknutseld. Als een video (reportage of blog of wat dan ook) u een onbehaaglijk gevoel geeft, speel dan de video nog een keer af met ogen dicht. Beeld is dominant, en door de combinatie van beeld en geluid is het heel makkelijk om iemand naar een gewenste conclusie te leiden.

  • briljant voorbeeld: Deelnemers aan experiment kregen negen totaal verzonnen termen of concepten voorgelegd. Negentig procent (90%) zei ‘Jaja, ben ik mee bekend, ik weet wat het betekent’ bij minstens één van die negen.

Opkikker

Yale biedt nu de cursus ‘De Wetenschap van Welbevinden’ gratis aan. Dit is een online versie van een series lezingen onder de noemer ‘Psychologie en het goede leven’ die prof. Laurie Santos begon in 2018. Die cursus werd de populairste ooit in de 300-jarige geschiedenis van de universiteit. (tip P. Korsten)

Zoekende

Mensen verwerken feiten in verhalen. Anders kunnen ze de wereld niet begrijpen. Maar soms is er een ‘global narrative collapse,’ zoals deze schrijver het noemt. Als er iets heel groots en onverwachts gebeurt dat niet past in bestaande denktrants. Hij noemt: de val van de Berlijnse Muur, 9/11, de verkiezing van Trump, en nu corona. ‘Dit is hoe je herkent dat echt niemand het meer snapt: iedereen volgt de ruwste informatie die ze kunnen vinden,  in plaats van de verhaallijn die het beste past in hun wereldbeeld. (…) Tijdens narrative collapse geeft iedereen tijdelijk alle pogingen op om een consensus te vinden over een verhaallijn, zelfs binnen de kleinste groep – zoals familie. Zelfs mensen die normaliter met een grote boog om rekensommen heen lopen, beginnen sommetjes te maken met ruwe, luidruchtige feiten. (…) de gemiddelde mens gaat pas over op data als de verhaallijnen niet meer werken.’

Kampioenen

Sporters die de top bereiken, in tegenstelling tot de nummers 2, zijn dol op uitdagingen. Ze geven nooit de schuld aan ‘tegenvallers’ of andere externe oorzaken – integendeel, dat zijn kansen om beter te worden. Ze kijken niet naar de concurrentie of lijstjes, ze refereren alleen aan zichzelf: ‘hoe kan ik beter worden dan ik gisteren was?’ Nieuwe psychologie-studie.

Droom en daad

Waarom is het voor ons zo moeilijk om goede voornemens tot uitvoering te brengen? ‘Just do it’ klinkt makkelijk, maar waarom ligt er toch zo’n kloof tussen inspanningen en vervulling?Originele benadering identificeert vijf mogelijke oorzaken. De cirkel tussen motivatie en verwacht succes gaat rond: verwacht succes motiveert, maar als je vaak hebt gefaald wordt je verwachting minder en dus de motivatie en dus de kans op succes. Nog eentje: sociale wenselijkheid. ‘Ons bewustzijn is niet zozeer de CEO van ons brein als wel de PR-manager.’ We weten wat we worden geacht te doen, maar we hebben er geen zin in. Dus doen we geveinsde of halfslachtige pogingen om de buitenwereld te misleiden, terwijl we zelf allang weten – bewust of onbewust – dat het nooit een succes gaat worden. (En nog drie theorieën.)

 

De juiste vraag

Vraag aan het eind van een toespraak niet ‘Zijn er nog vragen’ maar: ‘Hebt u nog vragen voor mij?’ Levert veel meer respons op. Levensles-tweet van professor, die allerlei tips terugkrijgt van collega’s. Bijvoorbeeld: als de deadline nadert voor een werkstuk, vraag niet ‘wanneer heb je het af’ maar: ‘Hoe gaat het, en hoe kan ik helpen?’

Met dank aan de Kerk

Wij in het Westen zijn individualistisch omdat de Katholieke kerk tegen incest was. Dit klinkt als wartaal na een lange borrel, maar het is de stelling van een studie afkomstig van Harvard en gepubliceerd in het tijdschrift Science. De redenering is als volgt: in de vroege Middeleeuwen maakten kerkvaderen zich zorgen over incest. In die tijd was het doodnormaal dat neven en nichten met elkaar trouwden, omdat niemand buiten het dorp of zelfs zijn stam kwam. Het leven in kleine stammen waarin vrijwel iedereen familie was, bevorderde conformisme, gehoorzaamheid en loyaliteit aan de groep. En tegelijkertijd wantrouwen tegen vreemdelingen. Onafhankelijkheid en analytisch denken werden niet gewaardeerd.

Omdat de Kerk zijn gelovigen aanspoorde om ‘buiten het dorp’ te trouwen verschoof de nadruk van de familie naar het gezin; daardoor zwakkere familiebanden, minder gehechtheid aan de geboorteplaats. Dat leidde weer tot minder conformisme, meer individualisme, en uiteindelijk een psychologische instelling die wij ‘Westers’ noemen.

Om verschillend gedrag van ‘kin-based‘ en ‘kerkelijk gevormde’ samenlevingen aan te tonen hielden de schrijvers psychologische tests, en keken ze naar cijfers over bloeddonaties en parkeerbonnen van diplomaten bij de VN (echt).

Afkicken

De mens is een gewoontedier en gewoontes zijn moeilijk af te leren. We weten nu ook de neurologische verklaring: terugkerende handelingen worden gecomprimeerd en elders in het brein opgeslagen zodat ze minder ruimte in beslag nemen en makkelijk van de plank gehaald kunnen worden. Een onderzoek concludeert dat 43% van onze handelingen in een dag uit gewoonte zijn. Dus hoe verander je gewoontes? Hoe slagen we er in minder te drinken/eten/nagelbijten/op telefoons te loeren?

Wilskracht is daartegen niet opgewassen. Verandering van omgeving helpt wel. Gedrag is als water dat door een rivier stroomt, is een metafoor: de snelheid waarmee het water stroomt is afhankelijk van de rivierbedding. Wij kunnen gedrag niet veranderen met wilskracht, net zo min als je de stroomrichting kunt veranderen door wilskracht – je moet de omgeving veranderen.

We kennen allemaal de marshmallow test. Kinderen die het snoepje verstopten konden tien minuten de verleiding weerstaan. Kinderen die hem op tafel lieten liggen, zes minuten.

Eet meer groeten en fruit, adverteerde de Amerikaanse kankerstichting vanaf 1991. Na zes jaar kende 39% van Amerikanen de leus. Maar niemand was meer groenten en fruit gaan eten. Eet- en winkelgedrag zijn zeer gewoontegevoelig.

De omgeving veranderen is een manier om de ‘frictie’ te verhogen. Je maakt het expres net een beetje moeilijker om aan iets toe te geven wat je eigenlijk niet wilt doen.

Daarom is de anti-rookcampagne veel succesvoller dan de pro-groentencampagne. Overheden hielpen frictie op te bouwen met rookverboden voor openbare plekken, hogere accijns op sigaretten, en verbod op TV- en radioreclame.

Ossis

CORRECTIE 5/9 met dank aan lezer J. Rademaker:

Is democratie zoals die in Duitsland bestaat de beste vorm van bestuur? Slechts 31% van de Oostduitsers beantwoordt die vraag met ‘ja.’ Dat was twee jaar geleden nog 53%. Van de Westduitsers vindt 72% deze democratie prima.

In het oosten zegt 47% zich voornamelijk ‘Oostduitser’ te voelen, niet ‘Duitser’; in het westen voelt 44% zich eerder ‘Westduitser’ dan ‘Duitser.’ Meer dan een derde van de Oostduitsers voelt zich ‘tweederangs burger.’ Dit 30 jaar na de val van de muur, en 14 jaar onder een kanslier van Oostduitse afkomst.

44 jaar Sovjet-bewind was voldoende om honderden jaren geschiedenis uit de geheugens te wissen.

Het brein van Trump

Een lezer van The Atlantic stuurt een lange brief naar de redactie waarin hij uitlegt hoe hij plotseling Trump begrijpt. Dit kreeg ik een paar maanden geleden al van een lezer, en het zingt in mijn hoofd; het helpt echt iedere keer om te begrijpen waarom Trump doet wat hij doet. Daarom dus een uitgebreide samenvatting: (tip D.Rosenberg) Meer…