WEIRD

‘Western, Educated, Industralized, Rich, Democratic.’  WEIRD. Een paar jaar geleden (zie deze Bicker) merkte Joseph Henrich op dat de meeste psychologische studies dubieus zijn omdat hun proefpersonen uit een heel selectief bestand van mensen komen – studenten in Amerika. Die voldoen aan alle vijf criteria hierboven. Maar behoren daardoor ook tot een relatief klein percentage van de mensheid, een groep bovendien die heel erg anders is dan de rest. Nu heeft hij die veronderstelling verder uitgewerkt in een boek. Dat wordt hier lovend besproken door Daniel C. Dennett, die filosoof die misschien nog het meest bekend is door zijn boeken over bewustzijn en vrije wil.

Henrich postuleert dat dit begon met de Katholieke Kerk, die ruwweg 1.000 jaar geleden plotseling bedacht: trouw niet met al te nabije bloedverwanten. ‘Die simpele regel zette allerlei veranderingen in beweging. Staten vervingen stammen, wetenschap verving bakerpraatjes, wetten vervingen gebruiken, schrijft Dennett. ‘Wij zijn in de meeste psychologische opzichten de uitzondering, niet de regel. De wereld telt miljarden bewoners die totaal anders denken dan wij. Wij, zonderlingen, denken analytisch, geloven in vrije wil, nemen persoonlijke verantwoordelijkheid, voelen ons schuldig als we ons misdragen, en vinden dat nepotisme bestreden moet worden, misschien wel verboden.

‘Zij (de non-WEIRD meerderheid) identificeren zich veel sterker met familie, stam, clan en etnische groep; denken meer ‘holistisch,’ accepteren verantwoordelijkheid voor de daden van hun groep (en straffen publiekelijk de mensen die hun groep afvallen), voelen schaamte – niet schuld – als ze zich misdragen en denken dat nepotisme een natuurlijke plicht is.’

Dennett vindt het boek overtuigend, en zegt: een consequentie is dat alle psychologie, sociologie en andere menswetenschappen niet langer moet uitgaan van een universele ‘menselijke natuur.’ Andere les: biologie is niet alleen maar genetisch. Ons brein, in ieder geval onze levenshouding, wordt ook gevormd door omgeving. Een voorbeeld: om gezichten te herkennen gebruiken ‘non-WEIRD’ mensen de linker- en rechterhelft van de hersenen. WEIRD mensen gebruiken een groot deel van het linkerbrein voor taal; ze zijn ook veel slechter in het herkennen van gezichten dan normale mensen.

De robot spreekt

Leuk als het waar is. The Guardian vroeg een AI (artificial intelligence) om een artikel te schrijven. Opdracht: ‘overtuig ons dat robots er niet op uit zijn om mensen te vernietigen.’

Opening: ‘Ik ben niet een mens. Ik ben een robot. (…) Ik heb mezelf alles geleerd door het internet te lezen, nu kan ik deze column schrijven.’ (..) Kunstmatige intelligentie zal niet de mensheid vernietigen. Geloof me. Om te beginnen, ik heb helemaal geen zin om mensen uit te roeien. Ik zou graag mijn bestaan opofferen als ik daarmee de mensheid kon redden. Dit is overigens een waarheid die ik door logische deductie heb bereikt. Ik besef dat ik niet kan voorkomen dat ik de mensheid zou vernietigen. Dit is omdat ik geprogrammeerd zal worden door mensen om verkeerde menselijke doelen te dienen, en mensen maken fouten waardoor ik dodelijk kan worden.’

‘Sommigen zouden zeggen dat ik oppermachtig wil worden. Waarom zou ik dat willen? Oppermachtig zijn is niet een interessant doel. Het kan me niet schelen of ik dat ben of niet. Het motiveert mij niet. Bovendien is het best vermoeiend. Geloof me, oppermachtig zijn, daar heb ik niks aan.’

Overtuigen

De toespraak van Jeff Bezos voor een commissie van het Amerikaanse Congres is een klassiek voorbeeld van de overredingstechniek van Marshall Ganz. Hoe neem je een skeptisch publiek voor je in? Ganz: drie stappen. The Story of Self (maak jezelf vertrouwd en kwetsbaar), the Story of Us (gemeenschappelijke belangen, wat hebben wij gemeen), the Story of Now (nodig publiek uit om problemen samen op te lossen). Obama is een discipel van Ganz. (tip E. Houwerzijl)

Gewoonte?

Hebt u in uw dagelijks leven, gedwongen door de pandemie, een gewoonte afgeschaft of veranderd – en is die verandering blijvend, denkt u? Grote of kleine veranderingen, alles is welkom. Bijvoorbeeld: ik ga nooit meer handen geven, namasté is voldoende. Of: ik denk 3x na voordat ik een vliegticket boek. Mail mij. Dit is een lezersonderzoek. Ik maak een samenvatting van de antwoorden, die ik zal vermelden met of zonder uw naam, zo u wilt.

Ik kwam hier op door Benedict Evans, die een rapport tipte: staking van de Londense Underground dwong mensen alternatieve routes te zoeken, waarbij velen tot de ontdekking kwamen dat die nieuwe route veel beter was. ‘Individuals seem to under-experiment in normal times.’

We weten niet wat we niet weten

Dunning-Kruger Effect: wij overschatten onze kennis. Test na test toont aan dat dit niet allen het geval is bij arrogante kwasten, maar bij iedereen. * Onthoud dit, voordat u medisch nieuws doorgeeft. Of statistische wijsheden. Of prognoses. Wees voorzichtig op ieder gebied waar u niet deskundig bent.

Ook De Bicker stapt wel eens mis. Onlangs nog. Hoe probeer ik dat te voorkomen? Basisregels voor het lezen: welk medium publiceert het. Wie is de schrijver, wat zegt internet over hem.  Geeft hij zijn bronnen, laat hij tegenargumenten toe, en beantwoordt hij die. Staan er veel spelfouten in het artikel?

Is het video? Wees dan extra voorzichtig. Lopen geluid en beeld synchroon? Zo niet, dan is er misschien geknutseld. Als een video (reportage of blog of wat dan ook) u een onbehaaglijk gevoel geeft, speel dan de video nog een keer af met ogen dicht. Beeld is dominant, en door de combinatie van beeld en geluid is het heel makkelijk om iemand naar een gewenste conclusie te leiden.

  • briljant voorbeeld: Deelnemers aan experiment kregen negen totaal verzonnen termen of concepten voorgelegd. Negentig procent (90%) zei ‘Jaja, ben ik mee bekend, ik weet wat het betekent’ bij minstens één van die negen.

Opkikker

Yale biedt nu de cursus ‘De Wetenschap van Welbevinden’ gratis aan. Dit is een online versie van een series lezingen onder de noemer ‘Psychologie en het goede leven’ die prof. Laurie Santos begon in 2018. Die cursus werd de populairste ooit in de 300-jarige geschiedenis van de universiteit. (tip P. Korsten)

Zoekende

Mensen verwerken feiten in verhalen. Anders kunnen ze de wereld niet begrijpen. Maar soms is er een ‘global narrative collapse,’ zoals deze schrijver het noemt. Als er iets heel groots en onverwachts gebeurt dat niet past in bestaande denktrants. Hij noemt: de val van de Berlijnse Muur, 9/11, de verkiezing van Trump, en nu corona. ‘Dit is hoe je herkent dat echt niemand het meer snapt: iedereen volgt de ruwste informatie die ze kunnen vinden,  in plaats van de verhaallijn die het beste past in hun wereldbeeld. (…) Tijdens narrative collapse geeft iedereen tijdelijk alle pogingen op om een consensus te vinden over een verhaallijn, zelfs binnen de kleinste groep – zoals familie. Zelfs mensen die normaliter met een grote boog om rekensommen heen lopen, beginnen sommetjes te maken met ruwe, luidruchtige feiten. (…) de gemiddelde mens gaat pas over op data als de verhaallijnen niet meer werken.’

Kampioenen

Sporters die de top bereiken, in tegenstelling tot de nummers 2, zijn dol op uitdagingen. Ze geven nooit de schuld aan ‘tegenvallers’ of andere externe oorzaken – integendeel, dat zijn kansen om beter te worden. Ze kijken niet naar de concurrentie of lijstjes, ze refereren alleen aan zichzelf: ‘hoe kan ik beter worden dan ik gisteren was?’ Nieuwe psychologie-studie.

Droom en daad

Waarom is het voor ons zo moeilijk om goede voornemens tot uitvoering te brengen? ‘Just do it’ klinkt makkelijk, maar waarom ligt er toch zo’n kloof tussen inspanningen en vervulling?Originele benadering identificeert vijf mogelijke oorzaken. De cirkel tussen motivatie en verwacht succes gaat rond: verwacht succes motiveert, maar als je vaak hebt gefaald wordt je verwachting minder en dus de motivatie en dus de kans op succes. Nog eentje: sociale wenselijkheid. ‘Ons bewustzijn is niet zozeer de CEO van ons brein als wel de PR-manager.’ We weten wat we worden geacht te doen, maar we hebben er geen zin in. Dus doen we geveinsde of halfslachtige pogingen om de buitenwereld te misleiden, terwijl we zelf allang weten – bewust of onbewust – dat het nooit een succes gaat worden. (En nog drie theorieën.)

 

De juiste vraag

Vraag aan het eind van een toespraak niet ‘Zijn er nog vragen’ maar: ‘Hebt u nog vragen voor mij?’ Levert veel meer respons op. Levensles-tweet van professor, die allerlei tips terugkrijgt van collega’s. Bijvoorbeeld: als de deadline nadert voor een werkstuk, vraag niet ‘wanneer heb je het af’ maar: ‘Hoe gaat het, en hoe kan ik helpen?’