Niet vrolijk

‘Democratie,’ wat is dat eigenlijk? De EIU hanteert vijf criteria: verkiezingsproces en pluralisme, het functioneren van de overheid, politieke participatie, politieke cultuur en burgerrechten. 165 landen krijgen scores in elk van deze categorieën en zo een plek op een schaal die reikt van ‘autoritair regime’ tot ‘volwassen democratie.’ In 2019 gaat het slechter dan ooit in de 12-jarige geschiedenis van deze barometer, sinds 2006.

De EIU is niet bang om op tenen te trappen. 76 landen zijn min of meer democratisch; daarvan slechts 22 die worden beschouwd als ‘volledig democratisch.’ Frankrijk, Portugal en Chili bereikten deze eredivisie pas het afgelopen jaar. De VS werden in 2016 gedegradeerd van ‘volwassen’ naar ‘imperfecte’ democratie.

In inwonertallen: de helft van de mensheid leeft in één of andere vorm van democratie, maar slechts 5,7% in een volledige democratie; ruim een derde leeft onder een autoritair bewind.

Het terreinverlies van democratie is voor een deel te danken aan de opkomst en consolidatie van autoritaire regimes in armere landen, maar de EIU besteedt vooral aandacht aan de erosie in wat de meest volwassen democratieën waren: die van West-Europa en Noord-Amerika. Ze geeft de schuld aan de toenemende invloed van elites en van ongekozen technocraten, verwijdering van het electoraat en afkalvende burgerrechten waaronder vrijheid van meningsuiting. (de link gaat naar het rapport in PDF, als dat niet werkt, probeer hier. )

Kansloos

Michael Bloomberg komt in het verhaal niet voor. Waarom toch niet? Hij  lijkt voor Europese ogen een ideale kandidaat om Trump te verslaan: Oostkust maar conservatief, rijk maar ‘self-made,’ bestuurservaring, fiscaal rechts en ethisch links. Maar iedereen heeft zijn eigen reden om een hekel aan hem te hebben: conservatieven vinden dat hij met zijn ‘anti-suiker-beleid’ in New York te veel ingrijpt in persoonlijke vrijheid, een ‘billionaire busybody’; linkse mensen vinden juist dat hij mensenrechten met voeten treedt om de orde te bewaren. Er zijn al genoeg gematigde Democratische kandidaten, zegt een ander.

Krugman

Econoom Paul Krugman, Nobelprijswinnaar in 2008, is al meer dan tien jaar columnist in de New York Times maar is druk bezig zijn geloofwaardigheid te verspelen. De ene na de andere column is een tirade tegen Republikeinen. Krugman haat ze omdat ze feiten verdraaien of negeren of ‘alternatieve’ feiten verzinnen. Maar met zijn eenzijdige boosheid doet hij net zozeer de waarheid geweld aan, vreest recensent Sebastian Mallaby (van de Council on Foreign Affairs) Hij lijdt aan Trump Derangement Syndrome: ‘‘Hij heeft zichzelf ervan overtuigd dat alle Republikeinen corrupt en slecht zijn, en dat het dus geen zin heeft om een redelijk debat met ze te voeren.’ De nieuwste collectie essays van Krugman heet ‘Arguing with Zombies.’

 

2010-2020

Het decennium loopt op zijn einde dus veel artikelen die de balans van tien jaar opmaken. Een mooi vormgegeven en dus instructieve in BuzzFeed (jazeker): lukt het ons om onze klimaatambities te verwezenlijken? Nee, dus. CO2 in de atmosfeer nam toe, sneller dan ooit tevoren; de gemiddelde temperatuur steeg; Poolijs smolt, jaar in jaar uit; zeespiegel steeg 7 cm sinds 1993 en het tempo versnelde. Minder overtuigend: stormen richtten meer schade aan dan ooit tevoren – dat is dus omdat mensen nu eenmaal hardnekkig blijven bouwen langs de kusten, vooral in de VS. Niet een goede maatstaf.


PS Goldman Sachs heeft als eerste Amerikaanse bank besloten om geen geld meer te lenen aan olie- en gaswinning in het Poolgebied, of de bouw van bepaalde steenkoolmijnen.

Wat is er toch aan de hand?

Er zijn de laatste maanden van dit jaar grootscheepse en vaak gewelddadige demonstraties geweest in: Libanon, Chili, Spanje, Haïti, Irak, Soedan, Rusland, Egypte, Oeganda, Indonesië, Oekraine, Peru, Hong Kong, Zimbabwe, Colombia, Frankrijk, Turkije, Venezuela, Nederland, Ethiopië, Brazilië, Malawi, Algerije en Ecuador. Volgens één telling, die van econoom Tyler Cowen. Waarom toch? Is de hele wereld dolgedraaid?

Martin Gurri publiceerde onlangs ‘The Revolt of the Public and the Crisis of Authority in the new Millennium.’ 

Je kunt het toeschrijven aan toeval, zegt Gurri in een lange blog. De meeste commentatoren verwerpen dat, zegt hij, en met reden: ‘Als je toeval als oorzaak aanwijst dan valt er verder niets meer te zeggen of te becommentariëren. Maar ik denk dat toeval wel een rol speelt.’ (…) ‘Soms vallen de dobbelstenen van het lot allemaal raar. De Sovjet-Unie was onze eeuwige vijand tot hij uiteen spatte. Hosni Moebarak was de nieuwe farao van Egypte tot hij in drie weken tijd werd verwijderd. Donald Trump was onverkiesbaar tot hij werd gekozen. Een natiestaat is een oneindig ingewikkeld systeem en er kan daarbinnen oneindig veel gebeuren.’

Cowen signaleert dat veel protesten begonnen na prijs- of belastingverhogingen. ‘Consumenten die zich online verzamelen worden misschien de nieuwe subversieve klasse, net als de arbeiders van de 19de eeuw. Dat verklaart misschien waarom die demonstranten bijna overal geen enkele belangstelling vertonen voor een revolutie, of macht, of een ideologie – wat toch de traditionele doelen zijn van politiek. Een consumentenopstand heeft dat soort bagage niet nodig. Het kan zelfs een voordeel zijn, als je grote hoeveelheden mensen wilt optrommelen voor een specifieke klacht.’

Maar dat verklaart niet voldoende. ‘Overal is de drijfveer: de gevestigde orde een klap uitdelen.’

‘De vraag voor mij is: zijn deze opeenvolgende gezagscrises op landelijk niveau een systeemcrisis,’ zegt Gurri. Hij heeft twee hypotheses, een optimistische en een pessimistische.

De optimistische: het is grotendeels toeval, geholpen door de snelheid waarmee informatie reist. Opstandelingen zien voorbeelden elders in de wereld, zien trucs en methodes die effectief zijn, en voelen zich gelegitimeerd. Als er geen systemische onvrede is, raast dit vanzelf uit.

De pessimistische:  ‘Modern bestuur zal als systeem ten onder gaan omdat het niet langer de informatiestroom beheerst. Deze inktvlek van opstanden kun je zien als een ‘failure cascade,’ een domino-effect van gebreken dat het systeem onvermijdelijk brengt tot disorganisatie en opnieuw opbouwen. Een soort negatief viraal effect. Een lokaal defect leidt tot verlies van hogere functionaliteiten, tot het systeem uiteen valt. Dit is hoe vliegtuigen neerstorten en bruggen ineenstorten.’ Waar dit toe zou leiden kan niemand voorspellen. Een nieuwe wereldorde, of totale chaos.

Het kan leiden tot een nieuw sociaal contract tussen elites en bestuurden. ‘Maar ik zie niet hoe dat moet, zo lang het publiek alleen maar ‘nee’ zegt en niet zijn eisen formuleert, zoals een echte politieke macht zou doen. Je krijgt meestal niet waar je niet om vraagt. Hervorming kan er pas komen als het publiek bereid is om ‘nee’ in te ruilen voor praktische politiek.’

 

‘Extremist’

Yegor Zhukov, een 21-jarige student in Moskou, stond vorige week terecht op verdenking van ‘extremisme.’ Hij had filmpjes op YouTube geplaatst waarin hij sprak over geweldloos protest, en zijn campagne om verkozen te worden tot de gemeenteraad. Hij noemde Vladimir Poetin een van de ‘gevaarlijke gekken’ die macht niet beschouwen als een middel om een doel te bereiken, maar als doel op zich. ‘Liefde en verantwoordelijk’ zijn de pijlers van een sterke samenleving, en die twee ingrediënten ontbreken in Rusland omdat de staat ze stelselmatig tegenwerkt. Enkele Russische kranten, en nu ook de New Yorker, plaatsten de tekst van Zhukov integraal.

Onbetrouwbaar

Wikipedia is onbetrouwbaar, zei Russisch president Vladimir Poetin vorige maand, en dus moet de Grote Russische Encyclopedie snel online gezet worden.

 

 

Commercie buigt

Apple Maps en Weather laten de Krim zien als Russisch grondgebied – als je die apps gebruikt in Rusland. In de rest van de wereld ziet het schiereiland er uit als onderdeel van Oekraïne.

Boos

Brits acteur Sacha Baron Cohen (o.a. Borat) heft zich gemengd in het koor dat roept om regulering van sociale media, Facebook als eerste. Hij heeft recht van spreken: hij heeft met zijn films laten zien dat homofobie, Islamofobie, antisemitisme en xenofobie springlevend zijn en met een klein beetje aanmoediging aan het oppervlak komen drijven. Facebook is het ideale propagandaplatform, en is extra gevaarlijk omdat het weigert boodschappen te filteren uit naam van vrijheid van meningsuiting. Als je betaalt mag je alles posten, ook leugens. ‘Volgens deze zieke logica zou Facebook, als het had bestaan in de jaren ’30, ook spotjes van Hitler hebben toegestaan waarin hij zijn ‘oplossing’ voor ‘het Joodse probleem’ uit de doeken had kunnen doen,’ aldus Baron Cohen.

Dat zei hij in een toespraak vorige week voor de Anti Defamation League, inmiddels ook gepubliceerd in de Guardian en de Washington Post.

‘Overal ter wereld appelleren demagogen aan onze slechtste kanten. Komplottheorieën die ooit marginaal waren zijn nu mainstream. Het is alsof het Tijdperk van de Rede – van argumenten op basis van feiten – aan zijn einde is, en kennis wordt gediskwalificeerd en wetenschappelijke consensus verworpen. (…) Haat en geweld tegen religieuze en etnische minderheden neemt toe. (…) Eén ding is voor mij duidelijk – dit wordt allemaal mogelijk gemaakt door een handvol internetbedrijven die samen de grootste propagandamachine uit de geschiedenis vormen.’ 

Oplossingen?

Laat Facebook politieke reclame controleren op feitelijke juistheid (dit hoeven TV-stations in de VS niet te doen, MBC). Twitter overigens weigert nu alle politieke advertenties.

Neem eens wat gas terug. Niet alles hoeft meteen gepubliceerd te worden. Als massamoordenaars hun slachting live streamen, dan is dat misbruik van het kanaal.

In de meeste bedrijfstakken zijn bedrijven verantwoordelijk voor gebreken aan de producten die ze verkopen.

‘Het lijkt me niet meer dan redelijk dat we zeggen tegen Facebook, YouTube en Twitter: jullie product deugt niet, ga het repareren en maakt niet uit wat het kost of hoeveel redacteuren je daarvoor aan het werk moet houden.

‘In iedere andere bedrijfstak kan je worden veroordeeld tot schadevergoeding. Uitgevers kunnen worden veroordeeld voor smaad, mensen kunnen worden bestraft voor laster. 

‘Misschien wordt het tijd om tegen Mark Zuckerberg en de andere CEO’s te zeggen: je hebt al een vreemde mogendheid in staat gesteld om verkiezingen te beïnvloeden (VS en Brexit, MBC); jullie hebben al een genocide in Myanmar gefaciliteerd. Als je nog een keer zoiets doet ga je de gevangenis in.’

Complete toespraak achter de klik.

Redelijk

Tim Berners-Lee, de ‘uitvinder van het internet,’ heeft zijn Contract voor het Web gepubliceerd. Negen principes, voor overheden, bedrijven en burgers, die samen moeten waarborgen dat het internet veilig blijft en een positieve invloed voor iedereen. Voor de sociale mediabedrijven is dit artikel het belangrijkst:

‘Risico’s van hun technologie signaleren en aanpakken, waaronder risico’s als gevolg van online publicaties (zoals misinformatie en disinformatie).’  Zijn contract is inmiddels al ondertekend door 150 bedrijven waaronder Facebook, Microsoft, Google, DuckDuckGo en Twitter.