Kunstmatige Intelligentie

Ik ben nog maar een beginner – een leek, het lot van de journalist – maar ik neem u mee op een stukje van mijn ontdekkingsreis. Ik spreek van ‘AI’, de Engelse afkorting van Artificial Intelligence, die gangbaarder dan ‘KI.’

Dit is een briljant kort stukkie van Scott Aaronson, via Marginal Revolution, dat mij wakker schudde: ‘Op dit moment bestaan GPT-3 en DALL-E2 en LaMDA en AlphaTensor. Twee jaar geleden niet. En we moeten vooruit denken en proberen te bevatten wat hun, veel grotere, nazaten zullen kunnen over tien jaar.’

Een woord om te onthouden is ‘alignment’ – moeilijk te vertalen, ‘gerichtheid’ komt in deze context het dichtste bij. Een voorbeeld: een zelfrijdende auto, geholpen door AI, kan besluiten om een langzame voetganger aan te rijden om een snelle voetganger te ontwijken, met als rationale dat de snellere nog meer levensjaren voor zich heeft. Is dat een gewenste uitkomst? Hoe kun je een AI, die immers zijn eigen ‘gedachten’ volgt en zijn eigen conclusies trekt, ervan overtuigen dat bepaalde uitkomsten ongewenst zijn? Niemand kan ooit alle uitkomsten voorspellen, dus ooit alle gewenste en ongewenste uitkomsten splitsen.

Dus moet je proberen een AI bij te sturen, te ‘alignen?’ Of is dat per definitie onmogelijk? Aaronson zegt: er zijn ‘orthodoxe’ AI-denkers, en ‘hervormingsgezinde’ – net als in godsdienst.

‘Orthodoxe AI-denkers maken zich zorgen over zelf-handelende, verkeerd geprogrammeerde AI die de mensen voor het lapje houdt terwijl hij bezig is de totale uitroeiing van de mensheid voor te bereiden, als gevolg van zijn merkwaardige opvatting van ‘nuttig zijn.’ Wij hervormingsgezinden zien dat risico ook, maar maken ons minstens evenveel zorgen over het risico dat krachtige AI’s worden ingezet door mensen met slechte bedoelingen.’

‘Wij hervormingsgezinden maken ons het meest zorgen over een langzaam opbouwende ramp – vergelijk klimaatverandering – waarbij goed-geïnformeerde mensen de voorboden zien, maar niet iedereen kunnen meekrijgen in de urgentie.’

Tot zo ver Aaronson. Zoals altijd, er staat veel meer boeiends onder de ‘lees meer’ knop.

Gerd Gigerenzer is psycholoog en verbonden aan het Max Planck Instituut in Berlijn. Hij schreef net een boek, gerecenseerd in MT Sprout‘Waarom menselijke intelligentie nog steeds algoritmes verslaat.’ Zijn stelling: mensen hebben ‘common sense,’ gezond verstand, de optelsom van gedeelde kennis die een kind leert. ‘Een machine lukt het voorlopig niet om bijvoorbeeld causaal denken, intuïtieve psychologie, begrip van ruimte en tijd, en bewustzijn te kopiëren naar een softwaresysteem.’ (tip R. Dattatreya)

Tomas Pueyo is over het algemeen positief opgewonden over de mogelijkheden van AI en toont een paar spectaculaire voorbeelden van creatief werk – muziek, documentaire, beeld, geluidseffecten. Iets waar Aaronson dus heel zenuwachtig van zou worden.

Ik hoor graag of u ook iets wilt delen over AI.

Kul over EV’s

Auke Hoekstra van TU Eindhoven dient EU-parlementariër Rob Roos (‘Elektrificatie wagenpark wordt nachtmerrie’) van repliek en geeft puntsgewijs aan waarom de Unie WEL 2035 als deadline moet handhaven voor de verkoop van brandstofauto’s.

  1. Het kost geen banen. En je kunt beter ophouden met het maken van auto’s die binnenkort niemand meer wil
  2. EV’s verbruiken niet meer maar minder energie dan brandstofauto’s. Die laatste rijden alleen op aardolie of LNG; elektriciteit kan van allerlei bronnen komen
  3. EV’s stoten 70% minder broeikasgassen uit (accuproductie meegerekend)
  4. Inderdaad, er moeten 6 miljoen oplaadpunten bijkomen. Dat is ongeveer 1 oplader voor 2% van alle openbare parkeerplekken
  5. ‘Het hele elektriciteitsnetwerk moet helemaal worden verbeterd!’ Klopt, dat moet toch gebeuren
  6. Lithium, kobalt, nikkel zijn schaarse grondstoffen en maken ons afhankelijk van dictators? Dat geldt ook voor aardolie, en daar verbruiken we onmetelijk veel meer van

Meer en gedetailleerd in de twitterdraad, zie de link. (tip: P. Vloemans)

 

 

De wereld draait door

De VS wil samen met Oekraïne een nieuwe kleine kernreactor ontwikkelen. Zo’n SMR (small modular reactor) heeft allerlei voordelen, zie eerdere Bickers;  maar is nog niet klaar voor serieproductie. Deze zal worden gebouwd om waterstof (energie-opslag) en ammonia (kunstmest) te produceren. De aankondiging kwam in de marge van de klimaatconferentie COP27 in Egypte, eerder deze week. Oekraïense  Energoatom gaat samenwerken met een hele serie Amerikaanse bedrijven, alsmede twee uit Zuid-Korea en Japan. (tip A. Kaizer)

Twitter na Musk?

Een grote website als Twitter vergt continu onderhoud en als je de helft of meer van het personeel ontslaat, ben je ook een groot deel van de mensen kwijt die de stabiliteit bewaken. ‘De ineenstorting van iets als Twitter gaat geleidelijk,’ zegt een programmeerder. ‘Kleine probleempjes zijn voor kenners een teken dat een grote knal er zit aan te komen.’

Los hiervan – een technicus met 8 dienstjaren die Musk publiekelijk bekritiseerde – in een Twitterdiscussie – werd door Musk ontslagen met de opmerking – of beter: de tweet –  ‘he’s fired.’

Laatste reactie

… op ‘Groen kost niks’: van E. Kemeling, al jarenlang abonnee. ‘Of het (de energietransitie, red.)  geld ‘ kost’  is macro-economisch eigenlijk helemaal geen relevante vraag. Dit is ook waar Bjorn Lomborg de mist in gaat. Hij gebruikt een micro-economisch concept ‘ geldverslindend’  in een macro economische context. Dat is intuïtief aantrekkelijk, maar betekent niks. In marginale zin, op de korte termijn, misschien. Op de lange termijn zeker niet. GDP zal hoger zijn, en het systeem ziet er anders uit. Dit is een generiek argument; een land wordt ook niet armer als iedereen een fiets koopt.’

Hele reactie lezen? ->

Meer…

Mangaanknollen

Al tientallen jaren weten we dat op de bodem van de Stille Oceaan grote ‘velden’ met knollen liggen, waaraan kobalt en nikkel en mangaan zich aan hechten. Die ‘oogsten’ zou alle zorgen over de grondstoffen voor accu’s grotendeels doen verdwijnen. Er zijn bedrijven al jaren bezig om ‘stofzuigers’ ter grootte van een vrachtwagen te ontwikkelen die kunnen werken op 3-5 km diepte. Maar het is technisch moeilijk, en als het lukt, wie deelt dan in de winst? Onderhandelingen in een VN-commissie slepen al jaren voort. Interview met een journalist die zich hierin heeft verdiept. Afdronk: het gaat de komende tien jaar niet gebeuren.

Accu’s hergebruiken

(Ik citeer niet vaak uit de Economist omdat ik er van uit ga dat u die toch al leest. Maar dit sluit wel naadloos aan bij het energiethema van deze week.) Overheidsbeleid heeft zichtbare resultaten. De EU wil dat makers van accu’s (‘oplaadbare batterijen’) voor auto’s vanaf 2024 hun carbon footprint publiceren; en vanaf 2030 een minimum percentage recycled materiaal per accu gebruiken.

Northvolt, een Zweeds bedrijf opgericht door twee ex-Tesla’ers, heeft twee fabrieken waar accu’s  worden gemaakt voor Volvo, BMW, Volkswagen en anderen; en nog twee in aanbouw. In 2030, is de ambitie, wordt de helft van de grondstoffen uit oude accu’s gehaald. Ge-re-cycled. Ook lithium, kobalt, nikkel en mangaan, de materialen waarover iedereen zich zorgen maakt of er voldoende is voor een grootscheepse transitie.  (Waarom niet sneller? Omdat een accu tien jaar mee gaat en de meeste EV’s minder dan tien jaar oud zijn.) De Zweedse fabrieken van Northvolt draaien ook nog eens op elektriciteit geleverd door windmolens en stuwdammen.

De grootste producent van oplaadbare batterijen voor auto’s is het Chinese bedrijf CATL, dat naast fabrieken in China ook fabrieken wil openen in Duitsland en Hongarije. Het zegt dat in de nabije toekomst alle accu’s ‘grotendeels’ van hergebruikte materialen gemaakt kunnen worden. Ook de fabriek van Tesla in Nevada is bezig met de bouw van een fabriek waar accu’s op grote schaal uit elkaar gehaald kunnen worden m kostbare materialen te recyclen.

Zelfrijdend?

Bedrijven die zich bezig houden met ‘zelfrijdende’ auto’s zijn 80% van hun beurswaarde verloren na beursgang. Beperkte analyse: beursgenoteerde bedrijven, slechts 14 stuks. Maar misschien een windvaan. Smelt het vertrouwen dat we er ooit in slagen om auto’s te maken die zelf kunnen rijden?

Energie-optimisme

Ontwikkeling van zonnepanelen leidde tot betere panelen, lagere prijzen; meer omzet leidde tot nog lagere prijzen. De groeicurve van zonnepanelen volgt die van Moore’s Law (over halfgeleiders) en overtreft iedere keer de verwachtingen. Deze grafiek van Auke Hoekstra (TU Eindhoven) ging de wereld over:

Noah Smith ziet nu dat energie uit ‘groene waterstof’ de potentie heeft om ook exponentieel te groeien. Waterstof is niet voor alles geschikt. Niet voor personenauto’s, bijvoorbeeld. De echte belofte ligt in omzetting van waterstof in ‘opslagbare’ energie, zogenaamde P2X (‘Power to X’), door middel van elektrolyse.

Nu zijn er talloze energiebronnen en opslagmogelijkheden die de potentie hebben om te kunnen helpen de overgang naar 100% duurzame energie te maken. Waarom dan zo veel hoop gevestigd op deze? Omdat dit een technologie is die, net als zonne-energie en batterij-opslag, een exponentiële leercurve kan doormaken. Dit is de conclusie van een groep onderzoekers aan Oxford, die heeft onderzocht hoe het kan dat sommige technologieën wel (zon, accu) zo’n leercurve hebben doorgemaakt, en andere niet (olie, kernenergie). Dat staat hier: in tekst, en in de onderliggende podcast in audio. 

Als dit inderdaad lukt, kan waterstof-opslag door middel van elektrolyse de aanvulling zijn voor zon en wind: de overtollige energie kan voor langere tijd worden opgeslagen.

Goedkoper lithium

Lithium, essentieel voor accu’s in elektrische auto’s, is nu 400% duurder dan in 2020. Dat is toevallig ook het jaar dat traditionele autofabrikanten besloten Tesla te achtervolgen en grootscheeps EV’s te gaan bouwen. Het spul is in overvloed aanwezig op de aarde, maar geschikt maken voor accu’s vergt mijnen en raffinaderijen en infrastructuur en vergunningen, meestal zeven jaar. Dus productiecapaciteit loopt achter bij de vraag.

Tesla wil nu een eigen lithium-raffinaderij bouwen in Texas. En volgens dit artikel kan het bedrijf dat in twee jaar, niet zeven. De fabriek zou ook nog eens 30% goedkoper lithium produceren. Hoe dat kan? Omdat Tesla een nieuw proces heeft ontwikkeld en gepatenteerd om lithium uit klei te halen ‘met tafelzout,’ zoals het vorig jaar werd gepresenteerd.

Als dit allemaal lukt vergroot Tesla opnieuw zijn voorsprong op andere automerken, en zou het ook leverancier van EV-accu’s kunnen worden.