Insecten

We hebben insecten meer nodig dan zij ons. Dat is de kern van ‘Buzz, Sting, Bite: Why We Need Insects,’ door de Noorse Anne Sverdrup-Thygeson. Zij studeerde geschiedenis en biologie. Wist u dat … vrouwelijk meelwormen een soort interne spermabank aanhouden en zelf beslissen wek sperma zij toelaten hun ei te bevruchten? Dat een onthoofde vlieg nog dagen lang kan vliegen? Dat insecten indirect en direct 50 miljard dollar bijdragen aan de Amerikaanse economie…. Ze worden bedreigd, hoewel het moeilijk is om op wereldschaal te zien hoe erg het is, zegt Sverdrup-Thygeson. ‘Maar het goede nieuws is dat insecten al 479 miljoen jaar op de planeet wonen, lang voor de dinosaurussen. 150 miljoen jaar lang waren zij de enige vliegende levende wezens. Ze hebben al vijf massale sterftes (extinctions) overleefd.’ (tip B. Donkers)

Waarom is goud goud?

Wie het periodiek systeem van elementen doorneemt ziet dat 117 elementen vanzelf afvallen. Gassen en vloeistoffen zijn onpraktisch. Lantaniden en actiniden kunnen vergaan en radioactief worden. Alkalimetalen en aardalkalimetalen zijn onstabiel. Allerlei metalen (nikkel, koper) zijn te overvloedig om zeldzaamheidswaarde te hebben. Etc. Uiteindelijk resten vijf kostbare metalen: platinum, palladium, rhodium, zilver en goud. Rhodium en palladium zijn relatief recente ontdekkingen, hebben dus geen reputatie kunnen opbouwen. Zilver oxideert. Platinum smelt pas bij 3000ºC en dat soort ovens bestond vroeger niet. Dus ….

Verloren stad

 

Op de oevers van de Tigris rivier in Irak zijn de resten gevonden van een stad uit het Bronzen Tijdperk. Daarin een paleis dat muren had van 7 meter hoog. Het land ligt normaal onder het water van het reservoir van de Mosul Dam, maar dat is door droogte geslonken. Het paleis is uit het Mittani Rijk, dat heerste in de 15de en 14de eeuw voor Christus.

Syp Wynia vindt het klimaatbeleid fout. Het is te duur, het levert weinig op, het gasverbod kost 500 miljard tot 2050, het ziet hout als vervanger van gas terwijl dat meer CO2 produceert; Duitsland en België bevorderen juist gas als energiebron; grote vervuilende bedrijven mogen wel CO2 produceren en krijgen subsidie om die onder de zeebodem op te slaan.

Matt Ridley, schrijver van ‘The Rational Optimist,’ hield onlangs een vergelijkbaar betoog in het Britse Hogerhuis. (Ridley is ook Viscount Ridley en heeft dus zitting in het House of Lords.)

Paleoproteomics

Eiwitten overleven langer dan DNA. Dus archeologen kunnen verder in de geschiedenis terugkijken door in stokoude skeletten te zoeken naar eiwitten, niet DNA. Dat is het uitgangspunt van paleoproteomics. Daarmee werd bijvoorbeeld vastgesteld dat een oude voorganger van homo sapiens, de Denisovaan, niet alleen in Siberië leefde maar ook in de zuidwest hoek van China, ver van Siberië.

Muziek is goed

Middelbare scholieren die muziekles nemen scoren beter op andere vakken, met name beta-vakken en Engels. Studie onder 112.000 leerlingen in British Columbia over periode 2012-2015.

Apollo 11

Naar aanleiding van afgelopen vrijdag ‘Het Avontuur’ schreef J. Cherim: ‘Je moet lezers attent maken op de BBC World Service podcast “13 Minutes to the Moon” over Apollo 11. Fascinerende interviews en archive clips over alle aspecten hiervan, incl de dame verantwoordelijk voor de software (nieuw woord) en mensen van MIT die de computer maakte. NASA kocht ca 60pct van de VS chip productie in die jaren— stichters van de tech sector!’ Bij deze de link. Op uw podcast-app: zoek ‘BBC 13 minutes to the Moon.’

Het Avontuur

Tyler Cowen juicht over een nieuw boek over de maanlanding door Apollo 11, dit jaar 50 jaar geleden. Was er ooit een spannender avontuur? ‘De computer aan boord was de eerste ter wereld die verantwoordelijkheid kreeg voor mensenlevens.’ ‘Hij had 73 kilobytes geheugen en 0,000002% van het computervermogen van een iPhone nu.’ En: ‘Terugkerend vanaf de Maan is er weinig ruimte voor vergissingen. (…) De hoek waaronder de module moest terugkeren in de dampkring moest binnen één graad nauwkeurig zijn. Te flauw, en de ruimtecapsule zou afketsen als een platte steen op water – terug de ruimte in en op een ruime baan rond de Aarde vanwaar geen terugkeer mogelijk zou zijn. Te steil, en de hitte, de snelheid en de g-krachten zouden de capsule in vlammen doen opgaan.’

Zonde

Oliemaatschappijen fikken aardgas af dat vrijkomt bij het oppompen van olie. Dit is een belangrijke bron van CO2-uitstoot. In 2018 ‘verbruikten’ ze evenveel gas als de bevolking van Zuid- en Midden-Amerika in een heel jaar. Wereldwijd een toename van 3% ten opzichte van een jaar eerder.

Pacman voor superbugs

Ons lichaam is een permanent slagveld tussen virussen en bacteriën. Westerse geneeskunde roept vaak de hulp in van antibiotica als een gemene bacterie aan de winnende hand is en een infectie veroorzaakt. Maar het komt steeds vaker voor dat bacteriën resistent worden, en zich ontwikkelen tot ‘superbugs.’ Dan kun je een virus injecteren om te helpen. Het juiste virus werkt als een ‘phagus’ – een soort Pacman die de bacteriën opeet. Maar iedere bacterie vergt een andere phagus. Epidemiologe beschrijft haar verwoede zoektocht naar een virus dat haar man kon redden, die in Egypte een besmetting had opgelopen die leidde tot pancreatitis en een gezwel ter grootte van een voetbal in zijn onderbuik. Door het woestijnstof? Door een Egyptisch ziekenhuis? Virussen voor dit specifieke Acinetobacter baumannii werden gezocht in afvalbergen en rioleringswerken. Op het nippertje werd er eentje gevonden, die intraveneus werd toegediend.

In Rusland en andere voormalige Sovjet-landen is het gebruik van virussen als phagus veel meer ontwikkeld. De VS stimuleerde de ontwikkeling van penicilline tijdens WO2, zodat deze antibioticum tegen 1945 breed verkrijgbaar was. Maar in de oude Sovjet-Unie was penicilline lastig te krijgen, zodat artsen zich stortten op de ontwikkeling van phagus virussen. (tip A. Nieuwland)