Walvispraat

Meesterlijk essay waarin schrijver ons laat zien hoe veel wij missen door walvissen (en als je doordenkt, alle dieren) gewoon te beschouwen als beesten die nooit hun mond opendoen. Door zijn werkdag te vergelijken met de werkdag van acht orka’s die rondreizen tussen West Schotland en Noorwegen. Samen, dus voortdurend kletsend. Hun taal, echolocatie, is zo veel rijker in allerlei opzichten dan de onze. ‘De geluiden van orka’s hebben een spectrum dat minstens tien keer groter is dan wat je ooit in La Scala zult horen.’

‘Als taal niet meer is dan het doorgeven van informatie, dan staat één walvis gelijk aan een stuk van het internet. Eén geluidsfragment kan net zo veel informatie bevatten als een complete speelfilm, compleet met geluidsband, emotionele kleuring en choreografie. Om iedere 1/100ste van een seconde een film te kunnen verwerken heb je flink wat verwerkingscapaciteit nodig. Dat hebben orka’s. Hun hersenen zijn kolossaal.’

Wat een geweld

Nieuw onderzoek geeft een beter beeld van de onvoorstelbare schade die de inslag van de ‘Chicxulub’-planetoïde aanrichtte. De theorie dat deze inslag de verklaring is voor het plotseling uitsterven van bijna alle grote diersoorten 66 miljoen jaar geleden, waaronder de dinosaurussen, wordt steeds plausibeler. Amerikaanse geofysici hebben nu gaten geboord tot 130 meter diep in en rond de krater, die deels op Yucatan is en deels in de Golf van Mexico. (zie de vage cirkel linksboven op het schiereiland.)

Die doorsnedes van het sediment geven een beeld van wat er gebeurd moet zijn op die dag van de inslag. De planetoïde, 11 kilometer in diameter, sloeg een krater van 100 kilometer doorsnee en 32 kilometer diep. Dat wisten we, maar toen: tsunamis rolden weg van de inslag, botsten tegen het vasteland en rolden terug met golven van honderd meter hoog. Rotsen werden de lucht in geslingerd, sommige zo hoog dat ze op de maan moeten zijn beland, 384.000 kilometer ver. Over de hele wereld ontstonden bosbranden, door lava-achtige rotsen die terug vielen op aarde of door de hitte veroorzaakt door de inslag.

‘Normaal gesproken moeten we uit een paar centimeter rots afleiden wat er in een periode van duizend jaar gebeurde,’ zegt één van de onderzoekers. ‘Hier hebben we 130 meter voor één dag.’ (tip A. Nieuwland)

Investeren voor het klimaat

We kunnen wel hopen dat we klimaatverandering kunnen mitigeren door minder CO2 uit te stoten, maar dat is naïef. Rijke landen buigen hun afhankelijkheid van fossiele brandstoffen maar moeizaam om; en armere landen vinden het begrijpelijkerwijs belangrijker om een behoorlijke levensstandaard te bereiken. Dus met CO2 reductie komen we er niet; we moeten onder ogen zien dat we ons ook moeten wapenen tegen mogelijke gevolgen van hogere temperaturen. Dat is kort door de bocht de boodschap van de Global Commission on Adaptation (GCA). Ze hebben net een rapport uitgebracht waarin ze stellen: €1,6 biljoen investeringen in zaken als dijkverzwaring, riolering, wegen, drinkwaterinstallaties, uiterwaarden, mangrovebossen etc levert op termijn €6,5 biljoen rendement op. Als je de economische voordelen laat zien krijg je politici makkelijker mee, is de gedachte. Hoe kan dat rendement? Je bespaart allereerst doordat er minder schade wordt aangericht door overstromingen; investeren levert nieuwe technologie op; en investeren schept banen, dus werk, dus welvaart.

Pleiten voor aanpassingen werd door de klimaatlobby lange tijd als insubordinatie gezien: je zou politici een excuus kunnen geven om maar niets meer te doen aan CO2 uitstoot. De GCA, onder leiding van Ban Ki-Moon, Bill Gates en de directeur van de Wereldbank Kristalina Georgieva, pleit dus voor én-én, niet of-of. Onder de 38 ondertekenaars ook minister Cora van Nieuwenhuizen en Feike Sijbesma, CEO DSM.

9/11

Op de ‘verjaardag’ van de aanslag op het WTC  in 2001, gisteren, publiceerde Popular Mechanics eigen onderzoek uit de afgelopen jaren waarin complottheorieën één voor één worden gefileerd. Voor de liefhebber.

 

105 miljoen jaar

Die roze stip is Amsterdam, en zo zag de wereld er 105 miljoen jaar geleden uit. Interactieve kaart: kies het tijdperk ergens tussen 20 en 240 miljoen jaar geleden, zoom in en uit, draai de bol, voer een plaatsnaam in. Gaat wel in tientallen miljoenen jaren, het is een product van paleontologen. (Tip R. van Dijk)

Is de kust vrij?

Eekhoorns luisteren naar vogelgekwetter om te horen of gevaar voorbij is. Stilte in het bos is al een goed teken, maar niet voldoende; als de vogels weer beginnen te kletsen is de kust vrij. Dat concludeert een nieuwe studie.

Spns

‘Sapiens’ van Yuval Noah Harari ingekort van negen uur leestijd tot 30 minuten. Nu hebt u geen enkel excuus meer ….

Geen proefkonijn

Muizen worden gebruikt om allerlei medicijnen en behandelingen op te testen. Ook voor hersenaandoeningen, zoals Alzheimer’s. Maar experimentele drugs die miraculeus werkten op muizen, hadden nul resultaat op mensenhersenen. Waarom niet? Hun hersencellen hebben dezelfde vorm en lokatie als de onze. Maar nieuw onderzoek ontdekte dat deze cellen hun genen anders gebruiken dan wij doen. Dus de connecties tussen verschillende delen van de hersenen verlopen heel anders.

Insecten

We hebben insecten meer nodig dan zij ons. Dat is de kern van ‘Buzz, Sting, Bite: Why We Need Insects,’ door de Noorse Anne Sverdrup-Thygeson. Zij studeerde geschiedenis en biologie. Wist u dat … vrouwelijk meelwormen een soort interne spermabank aanhouden en zelf beslissen wek sperma zij toelaten hun ei te bevruchten? Dat een onthoofde vlieg nog dagen lang kan vliegen? Dat insecten indirect en direct 50 miljard dollar bijdragen aan de Amerikaanse economie…. Ze worden bedreigd, hoewel het moeilijk is om op wereldschaal te zien hoe erg het is, zegt Sverdrup-Thygeson. ‘Maar het goede nieuws is dat insecten al 479 miljoen jaar op de planeet wonen, lang voor de dinosaurussen. 150 miljoen jaar lang waren zij de enige vliegende levende wezens. Ze hebben al vijf massale sterftes (extinctions) overleefd.’ (tip B. Donkers)

Waarom is goud goud?

Wie het periodiek systeem van elementen doorneemt ziet dat 117 elementen vanzelf afvallen. Gassen en vloeistoffen zijn onpraktisch. Lantaniden en actiniden kunnen vergaan en radioactief worden. Alkalimetalen en aardalkalimetalen zijn onstabiel. Allerlei metalen (nikkel, koper) zijn te overvloedig om zeldzaamheidswaarde te hebben. Etc. Uiteindelijk resten vijf kostbare metalen: platinum, palladium, rhodium, zilver en goud. Rhodium en palladium zijn relatief recente ontdekkingen, hebben dus geen reputatie kunnen opbouwen. Zilver oxideert. Platinum smelt pas bij 3000ºC en dat soort ovens bestond vroeger niet. Dus ….