Drukke drukkerijen

Tijdgenoten van Rembrandt, in de 17de eeuw, hadden meer boeken dan wie ook ter wereld. In de korte Gouden Eeuw had Holland een enorme bedrijfstak gemaakt van boeken drukken. Nu weten we van het bestaan van enkele honderdduizenden titels; maar een nieuw project van de U. van Edinburgh concludeert dat er drie tot vier keer zo veel titels waren gepubliceerd – vaak almanakken, kalenders, handboeken en ander ‘commercieel werk’ dat niet in bibliotheken werd gekoesterd.  Totaal 700.000 titels, schatten ze.

Water

NASA heeft in kaart gebracht waar op de planeet bevroren ijs zó dicht onder het oppervlak ligt, dat je het ‘met een schep’ kunt verzamelen. Dat zijn de paarse en blauwe gebieden op deze foto van ‘Arcadia Planitia,’ een streek op Mars.

De scholier

Er is een ander land dat werd opgeschrikt door een plotselinge daling in de PISA scores, de wereldwijde vergelijkende toets voor middelbare scholieren. Dat land heet Zweden, en het jaar was 2013. Net als in Nederland dit jaar scoorden 15-jarigen toen onder het OESO-gemiddelde. Sinds 2016 verbeteren de scores zich weer. Dit ondanks een toename van het percentage immigrantenkinderen, van 12% in 2009 naar 20% in 2018. Wat deed Zweden? De minister van Onderwijs kwam in 2016 niet verder dan: ‘Harder werken.’

Misschien een telefoontje waard.

Een hondenleven

De vuistregel was: een hondenjaar is zeven mensenjaren. Nu zeggen genetici: je moet kijken naar DNA methylatie. Dat is een nauwkeuriger maatstaf voor het verouderingsproces. Studie vergeleek 104 labradors met 320 mensen. Mens noch dier wordt ‘lineair’ oud. Voorbeelden: Een hond van 2 is vergelijkbaar met een mens van 42; vijf is ongeveer 57; tien jaar is 68; daarna gaat het langzamer.

Dus: lnx = loge x = y + 31. Of gebruik de calculator in bijgaand artikel.

Dubbelcheck

‘De mensheid maakt ieder jaar 1.000x meer transistors dan korrels graan en rijst geoogst bij elkaar.’ Daar geloof ik helemaal niets van,’ schrijft lezer R. Egging verontwaardigd. ‘Een beetje gevoel voor getallen, eventueel gesteund door het lezen van “freakonomics.” Sommetje: Stel dat we, een hele lage schatting, voor ieder aardbewoner 10 korrels graan en rijst per dag produceren. 3650 per jaar. Geloof je dat we 3,5 miljoen transistors per jaar produceren, per aardbewoner?’

Het lijkt inderdaad ongelooflijk. Eens even rekenen. De wereld rijstoogst is 700 miljoen ton per jaar:  dat is 700.000.000.000 kilo. Er gaan 33 rijstkorrels in een gram; dus 33.000 per kilo;  dus 700x 33.000x 1.000.000.000 (één miljard): Dat is 23 biljoen rijstkorrels.  (duizend miljard).

Nu het artikel.

‘Het eerste geïntegreerde circuit voor massaproductie was de Intel 4004 met 2.300 transistors uit 1971. Nu heeft een CPU miljarden transistors, die elk 10.000 x sneller zijn.’

Dus iedere CPU heeft minimaal 2 miljard (‘billions’) transistors.  Volgens Wikipedia werden er 635 miljard halfgeleiders geproduceerd in 2018. Dus 1,3 miljard biljoen transistors …

(Rekent u dit vooral na

De Bicker is een hopeloze alfa.

Sint) 

100 meter

De uitbarsting van de vulkaan Anak Krakatau in 2018 veroorzaakte een tsunami die in aanvang een hoogte had van 100 tot 150 meter. Toen de golf een uur later land bereikte, op Java en Sumatra, was hij al gezakt tot ‘slechts’ tien meter hoogte. Toch veroorzaakte hij 400 doden. Als de golf eerder land had bereikt, in een dichter bevolkt gebied, was de schade dus veel groter geweest. De eerste uitbarsting van de Krakatau in 1883 bracht een golf van 43 meter hoogte teweeg die 36.000 levens eiste – in een tijd dat Indonesië veel minder dicht bevolkt was.

Shakespeare’s hulp

Machine learning bevestigt oude theorie: delen van Shakespeare’s toneelstuk ‘Henry VIII’ zijn geschreven door John Fletcher. Die was ook  verbonden aan het toneelgezelschap ‘the King’s Men’ en volgde Shakespeare op toen die overleed in 1616. In 1850 noteerde literair analist James Spedding al dat eigenaardigheden van Fletcher opdoken in een stuk dat op naam stond van de grote Shakespeare.

Wanhoop

Toenemende welvaart leidt tot langere levens. Maar in de VS is een ommekeer waargenomen. De levensverwachting steeg met negen jaar tussen 1959 en 2014, van 69,9 tot 78,9 jaar. Maar sinds 2014 is de levensverwachting gedaald en sterven meer mensen in hun beste jaren, tussen 25 en 64. Deze trendbreuk is niet te zien in andere rijke landen. Mensen in economische achterblijvende gebieden zijn het kwetsbaarst. Doodsoorzaken zijn grotendeels ‘wanhoopsdoden,’ als gevolg van alcoholisme, drugsgebruik, obesitas en door zelfmoord.

Leren lezen

Een paar artikelen die helpen om te navigeren tussen nieuws en nepnieuws. Voor wie het geduld heeft een video van 7:31 minuut uit te kijken:

Belangrijke punten: lees nooit een artikel met een kop die een vraagteken bevat (het antwoord is vrijwel altijd nee). Herken woorden die duiden op een zwakke onderbouwing: ‘de studie suggereert,’ ‘mogelijk,’ ‘correlatie.’ Wees extra argwanend als een ‘studie’ een prettig vooroordeel bevestigt (Bijvoorbeeld: “Hersenen van mannen beter geschikt om kaart te lezen’).

Nog eentje: de flauwekulcontrole. van wijlen Carl Sagan. Elf punten, waaronder: hoe betrouwbaar is de bron, komt deze bron vaker tot dezelfde conclusie, is hij uitgedaagd.

Plus 20 valkuilen: denkfouten die wij maken, vaak omdat we ons zo ongemakkelijk voelen bij onzekerheid en ons vastklampen aan schijnzekerheid.

Bijvoorbeeld: afwezigheid van bewijs is niet bewijs van afwezigheid. Post hoc ergo propter hoc: ‘Toen vrouwen nog geen stemrecht hadden waren er ook geen kernwapens.’ Valse dichotomie: ‘Wie niet voor mij is, is tegen mij.’ En nog 17.

Snelheid van het licht

 

Gevisualiseerd. Rond de aarde: 7,5x in een seconde. Van de Aarde naar de maan: 1,225 seconde. Van de aarde naar Mars: 3 minuten. Naar de zon: 8 minuten. Alles is betrekkelijk.