Verloren stad

 

Op de oevers van de Tigris rivier in Irak zijn de resten gevonden van een stad uit het Bronzen Tijdperk. Daarin een paleis dat muren had van 7 meter hoog. Het land ligt normaal onder het water van het reservoir van de Mosul Dam, maar dat is door droogte geslonken. Het paleis is uit het Mittani Rijk, dat heerste in de 15de en 14de eeuw voor Christus.

Syp Wynia vindt het klimaatbeleid fout. Het is te duur, het levert weinig op, het gasverbod kost 500 miljard tot 2050, het ziet hout als vervanger van gas terwijl dat meer CO2 produceert; Duitsland en België bevorderen juist gas als energiebron; grote vervuilende bedrijven mogen wel CO2 produceren en krijgen subsidie om die onder de zeebodem op te slaan.

Matt Ridley, schrijver van ‘The Rational Optimist,’ hield onlangs een vergelijkbaar betoog in het Britse Hogerhuis. (Ridley is ook Viscount Ridley en heeft dus zitting in het House of Lords.)

Paleoproteomics

Eiwitten overleven langer dan DNA. Dus archeologen kunnen verder in de geschiedenis terugkijken door in stokoude skeletten te zoeken naar eiwitten, niet DNA. Dat is het uitgangspunt van paleoproteomics. Daarmee werd bijvoorbeeld vastgesteld dat een oude voorganger van homo sapiens, de Denisovaan, niet alleen in Siberië leefde maar ook in de zuidwest hoek van China, ver van Siberië.

Muziek is goed

Middelbare scholieren die muziekles nemen scoren beter op andere vakken, met name beta-vakken en Engels. Studie onder 112.000 leerlingen in British Columbia over periode 2012-2015.

Apollo 11

Naar aanleiding van afgelopen vrijdag ‘Het Avontuur’ schreef J. Cherim: ‘Je moet lezers attent maken op de BBC World Service podcast “13 Minutes to the Moon” over Apollo 11. Fascinerende interviews en archive clips over alle aspecten hiervan, incl de dame verantwoordelijk voor de software (nieuw woord) en mensen van MIT die de computer maakte. NASA kocht ca 60pct van de VS chip productie in die jaren— stichters van de tech sector!’ Bij deze de link. Op uw podcast-app: zoek ‘BBC 13 minutes to the Moon.’

Het Avontuur

Tyler Cowen juicht over een nieuw boek over de maanlanding door Apollo 11, dit jaar 50 jaar geleden. Was er ooit een spannender avontuur? ‘De computer aan boord was de eerste ter wereld die verantwoordelijkheid kreeg voor mensenlevens.’ ‘Hij had 73 kilobytes geheugen en 0,000002% van het computervermogen van een iPhone nu.’ En: ‘Terugkerend vanaf de Maan is er weinig ruimte voor vergissingen. (…) De hoek waaronder de module moest terugkeren in de dampkring moest binnen één graad nauwkeurig zijn. Te flauw, en de ruimtecapsule zou afketsen als een platte steen op water – terug de ruimte in en op een ruime baan rond de Aarde vanwaar geen terugkeer mogelijk zou zijn. Te steil, en de hitte, de snelheid en de g-krachten zouden de capsule in vlammen doen opgaan.’

Zonde

Oliemaatschappijen fikken aardgas af dat vrijkomt bij het oppompen van olie. Dit is een belangrijke bron van CO2-uitstoot. In 2018 ‘verbruikten’ ze evenveel gas als de bevolking van Zuid- en Midden-Amerika in een heel jaar. Wereldwijd een toename van 3% ten opzichte van een jaar eerder.

Pacman voor superbugs

Ons lichaam is een permanent slagveld tussen virussen en bacteriën. Westerse geneeskunde roept vaak de hulp in van antibiotica als een gemene bacterie aan de winnende hand is en een infectie veroorzaakt. Maar het komt steeds vaker voor dat bacteriën resistent worden, en zich ontwikkelen tot ‘superbugs.’ Dan kun je een virus injecteren om te helpen. Het juiste virus werkt als een ‘phagus’ – een soort Pacman die de bacteriën opeet. Maar iedere bacterie vergt een andere phagus. Epidemiologe beschrijft haar verwoede zoektocht naar een virus dat haar man kon redden, die in Egypte een besmetting had opgelopen die leidde tot pancreatitis en een gezwel ter grootte van een voetbal in zijn onderbuik. Door het woestijnstof? Door een Egyptisch ziekenhuis? Virussen voor dit specifieke Acinetobacter baumannii werden gezocht in afvalbergen en rioleringswerken. Op het nippertje werd er eentje gevonden, die intraveneus werd toegediend.

In Rusland en andere voormalige Sovjet-landen is het gebruik van virussen als phagus veel meer ontwikkeld. De VS stimuleerde de ontwikkeling van penicilline tijdens WO2, zodat deze antibioticum tegen 1945 breed verkrijgbaar was. Maar in de oude Sovjet-Unie was penicilline lastig te krijgen, zodat artsen zich stortten op de ontwikkeling van phagus virussen. (tip A. Nieuwland)

Zeespiegel (3)

Kan een satelliet met golflengte van plusminus 4 cm veranderingen in de zeespiegel meten van millimieters? Lezer E. Borgsteede schrijft: ‘Golven/zeespiegel zijn als object veel groter dan de golflengte, dus dat is geen enkel probleem. Hoogtemeting is in feite een tijdmeting, en vereist dus een nauwkeurige klok, en een nauwkeurig bekende hoogte van de sateliet zelf.’

En deze reactie van R. Leslie: ‘Wat die satellieten betreft – met genoeg datapunten kun je zeker de gemiddelde groei in de millimeters berekenen ook al heeft een enkel datapunt een marge van +- 4cm vanwege de golflengte. Als je maar weet hoe de foutmarge verspreid is, kun je een gemiddelde nemen over alle data.

‘Stel je wilt de gemiddelde lengte van een grasspriet weten in een enorm veld met gras, en je moet het per grasspriet meten. Je bent slordig met je meetlint maar laten we zeggen dat je weet dat iedere meting er ongeveer een centimeter meer of minder naast zit, en dat je even vaak te weinig als te veel meet. Als je dan het gemiddelde neemt van al die metingen, kom je alsnog op een nauwkeurige lengte voor grassprieten op dat veld. Ik neem aan dat het ongeveer hetzelfde werkt met dieptemetingen via satelliet. Je hoeft niet te weten hoe diep het water precies is op één punt op de zeevloer – je wil de hele spiegel weten over een bepaald vlak, dus oneindig veel punten. Over het algemeen in statistiek: als je weet hoe de foutmarge werkt, en je genoeg metingen neemt, maakt het niet uit hoe nauwkeurig iedere meting is. (Al helemaal als je kunstmatige intelligentie gebruikt om de gaatjes slim in te vullen.)’

 

Zeespiegel (2)

Na het artikel van gisteren 1) stuurde lezer J. Hemmer mij naar de website van Deltares. Daar vond ik: ‘In de afgelopen drie jaar hebben Deltares en HKV lijn in water in opdracht van Rijkswaterstaat gewerkt aan een nieuwe methode om de zeespiegelstijging langs de Nederlandse kust nauwkeuriger te bepalen. De conclusie is dat de zeespiegel de afgelopen 128 jaar met 1,86 mm per jaar (18,6 cm per eeuw) is gestegen en dat de stijging niet is versneld.’ Hij wees mij ook op het Amerikaanse NOAA, dat in een rapport uit 2017 concludeerde: ‘Het gemiddelde wereldzeeniveau is sinds 1900 met 16-21 cm gestegen, waarvan 7 cm sinds 1993.’

Het verschil in zeeniveau kan Deltares verklaren: ‘Een belangrijke factor waardoor de zeespiegelstijging in Nederland lager is dan wereldwijd, is dat door het zwaartekrachteffect het ijs dat smelt en afkalft op Groenland niet bij Nederland terechtkomt.’

Dat verklaart nog niet waarom NOAA een trendbreuk constateert sinds 1993. Volgens Deltares zijn dat jaar voor het eerst metingen van satellieten gebruikt. Die laten inderdaad wel een stijging zien. ‘In Nederland meten we ten opzichte van het NAP, terwijl de globale zeespiegel vanaf 1993 ten opzichte van de eerste satellietmetingen wordt gerapporteerd.’

Kanttekening Hemmer: ‘Die satellietgegevens wordt een grote nauwkeurigheid toegekend, maar ik vraag me af hoe je een verandering van tienden van millimeters kunt meten met een radargolflengte van 4 cm. In de fysica leren we immers dat je geen objecten kunt waarnemen met afmetingen kleiner dan de golflengte van de gebruikte straling.’

  1. zoals u ongetwijfeld weet: u kunt altijd alle artikelen van De Bicker terugvinden, zoekend op steekwoord, op www.debicker.eu