Lessen uit de Goelag

Schrijver Varlam Shalamov beschrijft in 45 ‘lessen’ wat hij heeft geleerd van 15 jaar in de goelag (1936-1951), de werkkampen van de Sovjet Unie. Regel 1: ‘Menselijke beschaving is extreem broos. Onder zwaar werk, lijfstraffen, koude en honger wordt een man binnen drie weken een beest.’ Regel 17: ‘Hoop doet niet leven. Er is geen hoop. Vrije wil doet ook niet leven – welke vrije wil is er? Mensen overleven op instinct, op zelfbehoud, op dezelfde basis als een boom, een steen, een dier.’