wetenschap • tech • gezondheid • geld

'Cooked'

tech | via Marginal Revolution | 9 mei 24

'I Went To China And Drove A Dozen Electric Cars. Western Automakers Are Cooked.'

Soms moet je niet eens proberen om een kop te vertalen. Deze zegt alles. Conclusie van Amerikaanse autojournalist na bezoek aan de Beijing Auto Show.

Foto: insideevs.com

Maar ...

tech | YouTube | 12 apr 24

De overgang van de hele wereld naar puur elektrisch rijden is een lange weg vol haarspelden en slecht plaveisel. Er zijn niet genoeg laadstations, rijbereik van de meeste EV's is nog niet voldoende, etc. En protectionisme: de VS dreigt nu maar liefst 100% importbelasting te gaan heffen op Chinese EV's. Daarom zal de hybride auto een belangrijk marktaandeel krijgen in de nabije toekomst, zeg maar de overgangsperiode. (tip A. Kaizer)


Doodgewoon

tech | Business Insider | 6 mei 24

(foto: Amazon)

Amazon had in juni vorig jaar 750.000 robots aan het werk in zijn pakhuizen en distributiecentra. In 2021 waren dat er 350.000. Amazon ontwerpt en fabriceert de robots zelf. Het zijn nog geen 'multi-taskers,' meer ontworpen voor specifieke handelingen met plastic bakken en dozen. Ze hebben namen als Robin, Sparrow, Proteus, Hercules, Sequoia.

Het uitgeefvak (2)

geld | Substack | 25 apr 24

Mensen kopen best boeken, zegt auteur, eindredacteur en uitgever Lincoln Michel, als repliek op het vorige artikel. De cijfers die daarin werden genoemd zijn aangevoerd door een uitgeverij in een rechtszaak, waarin hij zijn best doet om de bedrijfstak als noodlijdend te schetsen. Maar zoals altijd, 'there are lies, damn lies and statistics.' Hier zijn enkele van Michel's opmerkingen:

  • Veel van die cijfers die worden genoemd in de rechtszaak refereren aan verkoopcijfers per jaar. Dus ook boeken die net een week, of een maand eerder zijn uitgekomen.
  • ook cijfers over oudere boeken kunnen misleidend zijn. Een boek dat in 2023 tien exemplaren verkoopt, kwam misschien uit in 1923 en heeft in honderd jaar een miljoen exemplaren verkocht
  • Cijfers worden geturfd per ISBN. Maar een boek heeft soms twee, drie of meer ISBN's: hardcover, paperback, e-book, audioboek.

In Amerika werden vorig jaar 767 miljoen verkochte boeken geturfd, naar schatting 85% van het totaal, en audioboeken en e-boeken niet meegeteld. Dus makkelijk meer dan een miljard. En de trend is ook niet slecht:

(bron: Statista)

(advertentie)


Vijf oplossingen

tech | BloombergNEF | 22 feb 24

Zie de Bicker van afgelopen vrijdag 3 mei, waarin een pleidooi voor pessimisme. Hier: de vijf redenen voor optimisme. Door Michael Liebreich.

  1. Exponentiële groei

'Twintig jaar geleden, in 2004, kostte het een jaar om een gigawatt aan zonnepanelen neer te zetten. In 2010, een maand. In 2016, een week. Vorig jaar, een dag. De totale capaciteit aan zonnepanelen is in twintig jaar tien keer verdubbeld, en die verdubbelingen brengen de kosten omlaag. Een module kostte $106 per watt in 1975, en eind vorig jaar $0,13.'

'Windenergie is zes keer verdubbeld in the afgelopen twintig jaar - sloom, maar alleen als je het vergelijkt met zonne-energie.' De kosten van windenergie zijn in die twintig jaar gedaald van 12 cent/kWh naar 2 cent per kWh voor molens op land, en 5 cent voor molens op zee. De exponentiële verkoopcijfers financierden ook de verbetering: in 2004 had de grootste molen een capaciteit van 2,5 megawatt; nu, 15 mW. De volgende generatie kan 20mW leveren.'

Zelfde verhaal voor accu's. Nog sneller dan zonne-energie: vijf verdubbelingen in acht jaar. Kosten zijn de afgelopen tien jaar gedaald van 1.000 dollar per kWh naar 72 dollar; in diezelfde periode is de energie-dichtheid verdubbeld en de 'slijtage' (degradation) gehalveerd.

Maar, zult u zeggen, aan iedere exponentiële groei moet toch onvermijdelijk een eind komen? Dan wordt het toch een S-curve, in plaats van een J-curve?

'Pas als je weet wat de uiteindelijke markt is voor een nieuwe technologie kun je praten over verzadigingspunten.'

In 1993 plaatste een groep Duitse nutsbedrijven paginagrote advertenties in kranten (u weet wel, die papieren dingen) om te zeggen: 'Duurzame energiebronnen zoals zon en wind en water zullen niet meer dan 4% van onze energiebehoefte kunnen dekken, zelfs niet op de lange termijn.' In 2023 werd 50% van de Duitse elektriciteit duurzaam opgewekt.

In 2017 schreef een groep Noorse academici: de capaciteit van zon en wind piekt op 1,7 Terawatt in 2030. In 2023 was die capaciteit al 2,1 TW. En ieder jaar wordt er nu 0,5 TW bij geplaatst.

  1. Systeemdenken

De remedie voor de wispelturigheid van zon en wind ligt niet in accu's (batterijen) maar in systeemdenken. 'Een combinatie van vraag-gedreven respons, interconnecties, overcapaciteit, opslag, kernenergie, CO2-opslag, waterstof- en biogas-opslag; alles met elkaar verbonden en geïntegreerd door een netwerk dat wordt bestuurd door de nieuwste digitale technologie.'

Het kost ontzagwekkend veel biljoenen. Maar het is niet onmogelijk. Energienetwerken in de wereld zijn de afgelopen 50 jaar vervijfvoudigd; dat kan de komende decennia opnieuw. Technologie is er, en ontwikkelt zich razendsnel. Elektrische auto's en warmtepompen tonen aan dat burgers nieuwe technologie snel omarmen als het financieel aantrekkelijk is.

  1. Zware industrie

Het echte zware werk is het omturnen van energieslurpers als chemie, luchtvaart, scheepvaart, staal en cement voor de bouw, en landbouw. Maar in 2024 zijn er duidelijke oplossingen in het vizier. In staal, kunstmest, scheepvaart en cement worden nu miljarden geïnvesteerd in 'schone' processen. Geen van die bedrijfstakken is binnen afzienbare tijd CO2-vrij. Er zijn sectoren, zoals luchtvaart, waar fossiele brandstoffen onverslaanbaar zullen blijken. Dat kun je dan compenseren met een CO2-opslag in de prijs; die zal betaalbaar zijn, denkt Liebreich.

  1. Minder verbruik

Recycling en 'recovery' betekent dat we minder mineralen en andere grondstoffen hoeven op te graven. In 2019 werd 59% van 'dode' batterijen en accu's ge-recycled. Volgens een schatting is dat percentage nu 90%, en zal het naar 99% gaan. Die accu's van overleden EV's zijn te waardevol.

Ook omdat we steeds beter worden in het terugwinnen van nuttige mineralen uit die dooie batterijen en accu's. Een startup in Californië, mede gefinancierd door Tesla, zegt dat ze in staat zijn 95% van de waardevolle grondstoffen lithium, kobalt, nikkel en koper uit een oude accu te peuren.

Ook de olie-industrie zal vanzelf minder verbruiken, naarmate non-fossiele brandstoffen terrein winnen. 15% van energieverbruik in de wereld gaat naar het winnen en raffineren van olie en gas; en van alle vrachtschepen op de oceanen is 40% bezig met ..... het transporteren van olie, gas en steenkool.

Olie- en gaspijplijnen zou je op termijn naar de schroot kunnen brengen.

  1. Minder vraag

Skeptici wijzen naar de hoeveelheid energie die wordt opgewekt door de fossiele brandstoffen. Zo veel kan helemaal niet uit duurzame bronnen komen, zeggen ze. Maar het gaat niet om energie die wordt opgewekt, maar om energievraag.

Een voorbeeld. Neem een gloeilamp van 75 watt die 2.000 uur per jaar brandt, 150 kWh per jaar. Als je elektriciteit komt uit een steenkolencentrale, met 35% efficiëntie, en 10% verlies in transport, dan heb je 476kWh nodig.

Maar je kunt dezelfde hoeveelheid licht maken, 2.000 uur per jaar, met een LED lamp van 10 watt. Transportverlies 10%, dan zit je op 22kWh per jaar. (We nemen de bouwkosten van de energie-opwekker niet mee.)

Zo is de verhouding: 476 tegen 22. Als de windmolen, of het zonnepaneel, of de waterturbine eenmaal draait, is de elektriciteit 'gratis.' Dus de energiebehoefte gaat van 476 naar 22. (Liebreich maakt dezelfde sommetjes met een personenauto versus een EV, en centrale verwarming versus warmtepomp.)


(advertentie)


5 problemen, 5 oplossingen

tech | via Volts | 2 mei 24

Elektrificatie van de economie vergt een compleet nieuwe infrastructuur. Die bovendien 'interactief' moet zijn, dus ervan uitgaat dat iedere afnemer ook leverancier is, vraag en aanbod tussen duizenden, honderdduizenden contactpunten elke seconde op elkaar afstemt.

Dat lijkt heksenwerk. Maar als je er nu eens een LLM op zet ...?

Dit is een pareltje van Michael Liebreich, één van de meest invloedrijke analisten in de energie-wereld, oprichter van 'New Energy Finance' dat vijf jaar na de oprichting werd gekocht door Bloomberg. Bio zie hier.

Hij heeft twee lange stukken geschreven: de vijf redenen waarom het naïef is te denken dat de wereld snel van de fossiele brandstoffen af zal zijn; en vijf redenen om te blijven geloven in 'net zero.' Deel 1:

  1. Geld

Zon en wind moeten robuuste energiebronnen worden; schaduw en windstilte mogen geen invloed hebben. 90% schone energie is makkelijk; de laatste 10% vergt evenveel investering als de voorgaande 90%.

'Accu's ('batterijen,' in anglicisme) zijn niet voldoende. We hebben een combinatie nodig van overcapaciteit, lange-afstandsverbindingen, veel meer bio-, kern- en waterkracht energie, en lange-termijn opslag van waterstof.'

Tweedens: fossiele brandstoffen zijn niet voor niks zo dominant. Aardgas is een heel goedkope hittebron. Waterstof zou 90% goedkoper moeten worden om te kunnen concurreren.

Derdens: zonnepanelen, windmolens en accu's vergen investeringen. In de OESO kost kapitaal 6%, in armere landen 15%. Maakt het nog moeilijker voor de transitie.

  1. Netwerken

Op dit moment is 20% van de wereldeconomie elektrisch aangedreven. We willen naar 70%, minstens. Om dat te doen heb je een totaal nieuwe 'grid,' een wereldomspannend netwerk nodig.

BloombergNEF schat dat op dit moment in Europa 600 gigawatt aan zon- en wind-capaciteit - 130% van alle 'groene' capaciteit tot nu toe geïnstalleerd - klaar staat te wachten. In de VS wordt de wachtrij geschat op 1,4 terawatt, en dat is 120% van de totale capaciteit van alle energiecentrales in de VS.

'De energie-sector kan het simpelweg niet aan. Er zijn te weinig kabels, transformatoren, project managers en ingenieurs.' Als overheden niet zo ongelooflijk traag waren in het verlenen van vergunningen, zou de sector helemaal zijn overweldigd, zegt Liebreich.

  1. Grondstoffen

BloombergNEF schat dat de energiesector in 2040 vijf keer zo veel grondstoffen nodig zal hebben. Elektrische auto's hebben 6x zo veel minerale grondstoffen nodig als verbrandingsmotoren; duurzame en kernenergie-centrales 3-12x zo veel als fossiele centrales; om het nieuwe netwerk te bouwen zijn enorme hoeveelheden koper en aluminium nodig.

  1. Politiek

Er is maar heel dunne steun voor de energietransitie. Populistische partijen - denk BBB, denk gele vestjes, denk Rassemblement Nationale, denk AfD - zijn meestal tegen 'dure' groene maatregelen.

  1. Vertragingstactieken

Er zijn veel bedrijven en instellingen met een belang bij de status quo. Oliemaatschappijen voorop, maar ook olie- en gasproducerende landen (vaak is het de enige inkomstenbron).

Tot zo ver dit 'pleidooi voor pessimisme' over de haalbaarheid van net-zero. In de volgende aflevering, maandag: de vijf redenen waarom dit uitdagingen zijn, maar niet noodzakelijk blokkades.


(advertentie)


Amsterdam

geld | Marginal Revolution | 24 apr 24

Als je denkt dat er te veel toeristen zijn moet je de toegangsprijs verhogen, niet hun leven zuur maken. Dat is het betoog van econoom Tyler Cowen. 'Het Japanse besluit om de kaartjes voor de TGV duurder te maken voor buitenlanders is precies de goede benadering,' zegt hij. Venetië vraagt nu vijf dollar per toerist per dag. 'Het enige wat daar mis mee is, is dat het misschien te weinig is - gezien de druk van toerisme.' Te volle bussen in Barcelona: waarom maken ze de buskaartjes niet ook duurder?

Maar op Amsterdam bijt hij zijn tanden stuk. 'Voor veel toeristen in Amsterdam zijn de attracties drank, marihuana en sex, en daarin worden de prijzen bepaald door de markt, niet de overheid. Ik ben helemaal voor duurdere kaartjes voor het Rijksmuseum, maar vrees dat dat niet veel zal helpen tegen het probleem van 'feesttoerisme.'

EV

tech | Economist | 24 apr 24

Puntig betoog waarom de toekomst voor EV's er wél goed uit ziet. 'Vijf jaar geleden waren elektrische auto's drie tot vijf keer zo duur als benzine-auto's, zonder dat ze 3-5 keer beter waren. Vandaag kun je een Ford f-150 Lightning kopen voor $40.000, en dat is maar $4.000 meer dan voor de benzine-versie. Dat bedrag verdien je in een jaar terug doordat je niet hoeft te tanken. Benzine wordt ook niet goedkoper, in tegenstelling tot lithium.' Het aantal laadstations (in de VS) is verdubbeld in vier jaar.

In China zijn EV's nu al goedkoper dan 'normale' auto's, zelfs als je brandstof buiten beschouwing laat, zegt het Internationaal Energie Agentschap. 'Een kleine EV is nu twee derde van de prijs van een benzine-auto.' (...) 'Westerse autofabrikanten zouden kleinere, goedkopere EV-modellen op de markt moeten brengen.'

Zeventig procent van Amerikanen, Britten, Fransen en Duitsers zegt dat ze een Chinese auto zouden kopen als die 20% goedkoper is dan de concurrent uit eigen land, aldus een opiniepeiling.

Kortom, betoogt de Economist (net als onlangs Mercedes-Benz, zie De Bicker 13/3): laat Chinese auto's vrijuit toe op de West-Europese markt. Dat is fijn voor de consument en rammelt de gevestigde orde lekker door elkaar.


Wat is TikTok?

tech | NY Times| 19 apr 24

Adembenemend. Hoe invloedrijk TikTok is in de VS, in alle kieren en naden van de samenleving. De helft van Amerikanen, 170 miljoen, zit op TikTok. Het is een marketing machine, een nieuwsbron, een speeltuin, een spuitende fontein van creativiteit. 'Zelfs als u er niet op zit, dan leeft u in een cultuur die 'stroomafwaarts' is van TikTok.' Typisch grondige NY Times reportage.

Het uitgeefvak

ondernemen | via Benedict Evans | 22 apr 24

Penguin Random House wilde Simon & Schuster kopen, in 2022. Samen zouden ze 48% van de markt hebben dus het Amerikaanse Ministerie van Justitie procedeerde, om de combi te verijdelen. Tijdens dat proces werden een hoop documenten ingebracht, die samen een beeld geven van de werkelijkheid van het uitgeversvak (in Amerika).

Een analyse van 58.000 titels toonde dat de helft van alle boeken minder dan 12 (twaalf) exemplaren verkocht. Slechts 10% van de titels verkocht meer dan 2.000 exemplaren.

Slechts 50 auteurs verkopen 500.000 boeken of meer in een periode van vier jaar, in de hele VS. Een uitgever getuigde: wij zijn net als 'venture capitalists:' we steunen een heleboel projecten in de verwachting dat verreweg de meeste verlies opleveren, in de hoop dat een paar wel winstgevend zijn.

'Echte 'blockbusters' zie je maar eens in de vijf a tien jaar.' De meeste kans op succes heeft een uitgever als hij iemand strikt die al beroemd is. Of als hij productieve schrijvers in huis heeft, zoals John Grisham.

De 'backlist' is goed voor een derde van de omzet van Hachette, ieder jaar. Klassiekers voor kinderen zijn goud: 'The Very Hungry Caterpillar' van Eric Carle staat al negentien jaar iedere week in de bestseller lijst van Publisher's Weekly.

Het leest als een 'basiscursus uitgeven' ....

AI valt in eigen kuil

tech | Reuters | 15 apr 24

Reuters onderzoekt tools die kunnen helpen ontdekken of een video een 'deepfake' (diepnep) is. Conclusie: dezelfde middelen die de AI gebruikt om een nepvideo te maken, kunnen ingezet worden om andere AI's zand in de ogen te strooien.


(advertentie)


En nu?

politiek | ISW | 20 apr 24

De Senaat moet de 60 miljard dollar voor Oekraïne ook nog goedkeuren. Dus hoe lang voordat de bommen, granaten en machines daadwerkelijk aan het front zijn? Een woordvoerder van het Pentagon zei vrijdag dat het Pentagon in staat is 'binnen enkele dagen' te beginnen met verschepen. Volgens Amerikaanse media was Defensie al begonnen om pakketten van de meest urgente wapens samen te stellen, in afwachting van de stemming in het Congres. Vanuit de pakhuizen in Europa kan de VS 'vrijwel onmiddellijk' ammunitie sturen, zeggen ambtenaren tegen Amerikaanse media; vooral de 155mm artilleriegranaten en luchtafweer-raketten waar Oekraïne te weinig van heeft.

En nu serieus

geld, politiek | Adam Tooze | 20 apr 24

De rijke landen betalen niet langer aan arme landen - geld vloeit de andere kant op. 'Dit is een blamage,' zegt een internationale commissie onder leiding van Larry Summers, oud-Minister van Financiën van de VS en oud-president van Harvard. In die commissie zitten centrale bankiers en professoren uit Noord- en Zuid-Amerika, Europa en Azië.

Hoe kan dit? Deels door de renteverhogingen van centrale banken na de covid-crisis, omdat spaargeld daardoor meer oplevert 'thuis.' Minder geld beschikbaar voor obligaties van armere landen. De balans werd negatief: obligatiehouders (in de rijke landen) ontvingen 161 miljard dollar meer in 2023 dan dat ze betaalden, als je het totaal bekijkt van rentebetalingen en obligatie-emissie.

'Een blamage op spectaculaire schaal,' zegt de commissie-Summers, 'voor honderden miljoenen mensen. Een blamage veroorzaakt door de logica aan de grondslag van ons economisch systeem: winstmaximalisatie door privaat kapitaal. Publieke instellingen slagen er consequent niet in om daar voldoende tegenwicht aan te bieden.'

LVMH

geld | FT | 18 apr 24

LVMH, moederbedrijf van Louis Vuitton en andere Franse luxe-merken, exporteerde vorig jaar voor 23,5 miljard euro. Dat is meer dan de hele landbouwsector van Frankrijk.


(advertentie)


Waar is de Geurkaart?

wetenschap | Aeon | 12 apr 24

Poging Hans Henning uit 1916 (bron; Aeon)

We kunnen kleuren op een spectrum plaatsen, en geluid op een notenbalk, waarom kan dat niet met geur? Geen zorg, er wordt aan gewerkt. Dit artikel behandelt mensen die 'geurkaarten' hebben geprobeerd te maken, van Newton tot Henning tot MacDonald. Je zou denken dat scheikunde hier uitkomst kan brengen: een lelie heeft misschien een structuur die dichter bij de druif ligt dan een knoflookteen. Helaas, dat bracht geen duidelijkheid. Er is geen 'geurgeometrie' die zich laat vangen in schalen, Y- en X-assen, of grafieken. Waarom ruiken zweetvoeten hetzelfde als Camembert?

Nu is een club in Boston, ontstaan vanuit Google, al jaren bezig met een project dat ze 'Osmo' hebben gedoopt. Ze proberen met behulp van - jawel - AI geuren in kaart te brengen. Hier helpt computerkracht: als je maar voldoende voorbeelden in een programma stopt, rollen er vanzelf patronen uit. Dat is de weg voorwaarts. Maar het heeft zijn beperkingen, omdat geur zo individueel is. De schrijver erkent dat, in antwoord op een vraag: de computer komt niet verder dan “a ‘typical’ person thinks molecule X smells like Y.” We zijn er dus nog niet ...


(advertentie)


Laadt zelf op

tech | New Atlas | 5 apr 24

(bron: Universiteit van Zuid-Denemarken)

Deze drone hangt zichzelf op aan een elektriciteitskabel, klampt zich vast (met die blauw-gele klem) en laadt zich op. Ontworpen voor onderhoudspersoneel van de netwerkbeheerders; maar wat zou dit fijn zijn voor de Oekraïners .... (Video hier)

Pottenbakker voor AI

tech | Semafor| 12 apr 24

Een 200 jaar oude Japanse pottenbakker heeft een keramiek ontwikkeld die koel blijft. Dat spul wordt nu gebruikt voor de printplaten in supercomputers. De geavanceerde halfgeleiders zijn zo druk dat ze snel opwarmen, hetgeen hun prestaties vermindert. Maruwa heeft nu al 60% van de markt in handen en is daardoor 2,75 miljard dollar waard, denkt Goldman Sachs. (tip: Th. Loth)

'Semi-solid-state' accu's

tech | New Atlas | 12 apr 24

(foto: IM)

De voordelen van 'solid state' boven lithium-ion: minder brandgevaar, meer energie-opslag, geen 'slijtage,' sneller laden, en veel meer bereik. (Details hier, bijvoorbeeld.) De autofabrikanten werken er met man en macht aan, maar ze zijn nog niet klaar voor de markt. Deze auto, van het Chinese SAIC, heeft een 'bijna-solid state,' met een bereik van 1.000 kilometer. Het is een tussenstap, zegt de fabriek: het is een 'semi-solide layout' waarin vast materiaal drijft in vloeibare elektrolyt.

(reclame)


Verbijsterend

tech | FT | 28 feb 24

Mooi vormgegeven reportage door FT over de chips in uw moderne telefoon. Eén chip bevat miljarden (niet honderden, of duizenden, maar miljarden) transistoren. Die dingen zijn 50 nanometer, een fractie van een millimeter, onzichtbaar met het blote oog. (de volgorde is: centimeter, millimeter, micrometer, nanometer.) Een vierkante millimeter op een chip kan 200 miljoen transistoren bevatten. En in de laboratoria wordt gewerkt aan chips die een biljoen (duizend miljard) van dat soort schakelaars kunnen bevatten ... De transistoren 'praten' met elkaar via superdunne metalen draadjes. Een chip kan 500 kilometer van dat draad bevatten. De nieuwste transistoren worden atoom voor atoom samengesteld. Hoe maak je dat in vredesnaam? De witte jassen beamen dat ze tegen de grenzen van het fysiek mogelijke aanbotsen. Slechts drie bedrijven op de hele planeet zijn in staat om deze dingen te maken: TSMC inderdaad, en verder Intel en Samsung.

Een mogelijke weg vooruit: de twee soorten draden ontwarren. (tip: M. Stade)

Architectuur van de chip (bron: FT)

Meta's mega-melkkoe

tech | via Benedict Evans | 9 apr 24

In een rechtszaak onthult Meta hoeveel Instagram omzet: $11.3 miljard in 2018, $17.9 miljard in 2019, $20miljard in 2020, $32.4 miljard in 2021 (en dat laatste was 27% van Meta's totale omzet dat jaar). Ze werden voor gek verklaard toen ze een miljard dollar betaalden, in 2012.


Abonneer De Bicker

Vul hieronder uw e-mailadres in om u in te schrijven voor de nieuwsbrief
jamie@example.com
Abonneer