Oogstreel

Een ijsbeer op Spitsbergen. Bekroond op de Internationale Foto Competitie in Siena, Toscane.

Nog een paar. Klik voor haarfijne, grote weergave:

Echt nieuw

In de 17de en 18de eeuw werd het feodale monopolie op handel langzaam ontmanteld. Land, arbeid en geld werden verhandelbare goederen. Maar zonder teugels leidde dit kapitalisme tot excessen – milieuvervuiling, gezondheidsproblemen, economische depressies, faillissementen. Dus volgde regulering.

We zijn nu in een vergelijkbare fase, waarin een nieuwe grondstof is gevonden en op dit moment zonder enige beperking wordt verhandeld: uw persoonlijke gegevens. Dat is de these van ‘Surveillance capitalism’ door Shoshana Zuboff, emeritus prof op Harvard, dat hier wordt besproken.

‘Google is voor surveillance capitalism wat General Motors en Ford waren voor massaproductie,’ schrijft zij.

Vervolgens gingen Google en concurrenten van het begrijpen van klanten, naar het voorspellen van klantgedrag, en nu doemt aan de horizon het manipuleren van klantgedrag. ‘Surveillance’ is de grondstof van het nieuwe kapitalisme.

Voorbeeld: de Chinese overheid gebruikt een gedrags-score om iemands kredietwaardigheid te beoordelen. Dus burgers worden aangemoedigd om zich aan bepaalde normen te houden. Amerikaanse (Westerse) bedrijven kunnen hun kennis gebruiken om economisch gedrag aan te moedigen. Voorbeeld: verzekeraars die de ziektekostenpremie verlagen voor mensen met gezonde leefgewoonten. Ander voorbeeld: tijdens de verkiezingscampagne van 2016 werden politieke advertenties gestuurd naar Facebookgebruikers met een bepaald profiel. Deze ‘dark posts’ waren onzichtbaar voor de rest van de wereld; en konden door de adverteerder worden verwijderd zodat ze nooit in een publiek archief zouden belanden. ‘Massaal verspreiden van geheime disinformatie is schadelijk voor democratisch debat,’ zegt de recensent. (tip N. Huijzer)

Een doorbraak

Interne documenten over opsluiting van een miljoen Moslims door Chinese overheid. Primeur NY Times. Het meest bijzondere aan dit artikel is dat er iemand op een hoge positie in de Chinese overheid zit die zo boos is, dat hij bereid is zijn leven te wagen om geheimen aan buitenlanders te vertellen. Een eerste bres in de hoge muur.

Achterhaald?

Denkvoer voor het weekeinde. ‘Economische theorie lijkt steeds meer als een schuur vol met kapot gereedschap. De bestaande discipline is ontworpen om de problemen van een andere eeuw op te lossen. De uitdaging om de optimale verdeling van werk en grondstoffen te vinden, om optimale economische groei te verwezenlijken, is niet de uitdaging waar wij nu voor staan: namelijk hoe we moeten omgaan met toenemende technologische productiviteit, afnemende vraag naar arbeid, en het organiseren van allerlei zorg – dit alles zonder de Aarde te vernietigen.’

‘We leven nu in een andere wereld dan voor de recessie [van 2008, red.]. Dalende werkloosheid drijft niet langer de lonen omhoog. Geld drukken veroorzaakt geen inflatie. En toch is de taal van het publieke debat en de wijsheid in economische lesboeken vrijwel ongewijzigd gebleven.’

Furieuze bespreking van Brits econoom Robert Skidelsky’s nieuwe boek ‘Money and Government: The Past and Future of Economics.’  Wat biedt Skidelsky voor alternatief? De recensent is te boos om dat te vermelden. Hij vindt dat we economische wijsheid kunnen vinden in ‘gedragswetenschappen, feminisme, psychologie en zelfs antropologie.’ Dat is een beetje jammer, want in de rest van het artikel stelt hij wel allerlei terechte vragen.

Gevaarlijk

Topvoetballers hebben vijf keer zo veel kans op latere leeftijd Alzheimer te ontwikkelen als hun leeftijdgenoten. Het goede nieuws: mortaliteit als gevolg van longkanker of hart- en vaatziekten was lager. Een studie vergeleek 7.676 voormalige Schotse profvoetballers met 23.000 ‘gewone’ burgers over een periode van 18 jaar. Studie mede gefinancierd door de Britse KNVB. Conclusie zwijgt over mogelijke oorzaken. Kopballen …?

Krijg nou wat

Ontstekingsremmers kunnen helpen om de symptomen van zware depressie te verminderen. Dat is nieuw – we wisten wel dat depressie vaak gepaard gaat met ontstekingen in het lichaam. Sommige studies stellen kordaat dat depressie ontsteking veroorzaakt. Maar dat er een mogelijk omgekeerde weg bestaat, is een nieuwe hypothese die door de onderzoekers in kwestie aannemelijk wordt geacht.  Meta-analyse van 30 proeven met totaal 1.610 deelnemers. Onder ontstekingsremmers werden gevat NSAID’s, omega-3 vetzuren, cytokine inhibitoren, statines, corticosteroïden en nog zo wat.

Goeie kop ...

Uitgeven

Esquire, tijdschrift uit de stal van Hearst, probeert iets nieuws: een apart abonnement op één van de sterjournalisten. Politiek verslaggever Charles Pierce kreeg 60.000 bezoekers per dag op zijn artikelen, voordat Esquire tot deze stap besloot. In november 2018 deed het blad dit aanbod: voor $17,99 krijgt een abonnee een jaar lang alle artikelen van Pierce plus een exclusieve wekelijkse nieuwsbrief. Pierce heeft nu 10.000 betalende volgers.

Uitgevers zijn huiverig om hun titels op deze manier op te breken: minder verkeer betekent minder reclame-inkomsten etc. Maar ze experimenteren wel. De Miami Herald riep een aparte online sporteditie in het leven, voor Floridianen die elders in de VS wonen en alleen geïnteresseerd zijn in ‘hun’ sportteams, niet in lokaal nieuws.

Max 100

Ook op de wereldzeeën dreigt een maximumsnelheid, voor de scheepvaart. Niet 100 kilometer per uur, natuurlijk. Maar volgens een milieu-organisatie zouden vrachtschepen 20% minder snel moeten varen.  Dat zou uitstoot van zwavel en stikstofoxide met 24% verminderen, en ook die van CO2 en zwarte koolstof. Scheepvaart is goed voor 3% van de totale uitstoot aan broeikasgassen.

Frankrijk en Denemarken hebben ook voorstellen gedaan in die richting. Reders zijn verdeeld. De grootste, Maersk, zegt dat ze de voorkeur geeft aan het limiteren van het vermogen van schepen. Dan wordt efficiëntie beloond. Een andere reder is wel voor de maximumsnelheid: het is meteen in te voeren, er zijn geen investeringen voor nodig, en het is makkelijk te controleren.

Popster

Uit de archieven van de Bank of England: de financiële huishouding van componist Georg Friedrich Händel. Hij arriveerde in 1710 op 25-jarige leeftijd in Londen waar hij furore maakte. Hij kreeg vanaf 1713 een jaarlijkse toelage van 200 pond van Koningin Anne, ongeveer 30.000 euro in geld van nu, bovenop gages voor opera’s en ander werk. Tegen 1715 had hij al genoeg gespaard om 500 pond (dus 75.000 euro) te beleggen in de South Sea Company. Toen die in 1720 klapte, in één van de beroemdste bubbels in de financiële geschiedenis, was Händel er al grotendeels weer uit gestapt. Hij bleef sparen door aandelen te kopen, had een goede hand, en bij zijn overlijden in 1759 had hij 17.500 pond aan lijfrentes met 3% rente op zijn rekening, het equivalent van 2,5 miljoen euro.